GÜNEY AZƏRBAYCANA QARŞI ARTAN BASQI

ÖZƏTÇƏ 2: GÜNEY AZƏRBAYCANA QARŞI ARTAN BASQI –
IRAN YETKİLİlƏRİN MƏFKURƏSİNDƏ NƏLƏR KÖRÜKLƏNİR?

Özətçə 2-ni hüzurlarınıza sunuruq ki, bu ilin Özətçə 1-inə son-durum olaraq (Say:527/2010 ; Tarix: 04-06-2010 ), İran yetkililərinin yürütdükləri asdı-kəsdi siyasətləri ilə ilgilidir.

Bu Özətçələr arasında olan ssenari çox da fərqli olmaya bilər və onların ortaq cəhətlərinə örnəklər bunlar ola bilər: İran yetkililəri Güney Azərbaycanlıları sərbəstlik haqqından öz-xoşuna yoxsun edir; onların ilkin insan haqlarını tapdayır; Güney Azərbaycanlı vicdan dustaqlarından olunmamış suçlar üçün işgəncə vasitəsi ilə etiraf almağa şirnikmişlər. Nə isə bu Özətçədə sizə gərəkən bəlgələr hazırlamışıq ki, İran yetkililərinin hürkməkdə olmalarını göstərir və eləcə də demokratik ölkələrin İran yetkililəri ilə tutumlarında səriştəsizliyini nəzər salır. Siyasi təhlil ilə vaxtınızı almak istəməyib və elə insan haqları müdafiəsinə yetinmək istərdik, lakin bu Özətçədə bunların arasında hüdud pıxtılaşır (yayalanır). Bu Özətçədə verilən bəlgələr bunlar:
Cədvəl 1: İran yetkililərin Güney Azərbaycanlı fəallarına qıyılan basqı nəticəsində tutuqlular üzrə son-durum
Cədvəl 2: bir güvəni əsaslanmamış vicdan dustağının məktubunun tərcüməsi
Planlaşmış İlətişmələr: Cənab Əkbər Azad və xanım Zəhra Fərəczadə uğurlarında hazırlanmakda olan ilətişmələr bir həftəyə dək hüzurlarnıza sunulacaq.

Bu günki ssenaridə bir əlahəddə incəlik var ki, önəmli qonular görünməyə bilər. Bunlarda olan boyutları belə açıqlamaq olar:
Güney Azərbaycan milli hərəkətinin səciyyəsi Azərbaycanda hamı toplumsal qüvvələrin pluralizmi əsasındadır və bu mədəniyyəti ölkə üzərində başqa etnik millətlərə də ilətmək (induksiya = təlqin) üçün maraq da var. Lakin İran-mərkəzli irqçilik edən konaz qruplar ilə faz fərqi də var. Bu hərəkətin səciyyələri bunlar: Mahatma Gandinin “zorakısızlıq” və Nelson Mandelanın irqçiliyə qarşı əzmli mübarizə (lakin silahlanmadan) səciyyələrini özündə ehtiva edir; (ii) bütün uyğun qanunlara hörmət edərək ölkə siyasətinə qarışmamaq niyyəti var; (iii) sivil hüququ və insan haqlarını alqışlayıb və mənimsəmək bu hərəkətdə aparıcı rol oynaır. Bu hərəkət Əvrənsəl İnsan Haqları Bildirgəsini və buna aid olan Anlaşmaların bütövlüyünü mənimsəməkdə unikaldır. Milli fəalların idrakının dərinliyi də elə buradan irəli gəlir və onlara qüvvət olur ki, İran-mərkəzli millətçiliyin və onun xulyasında yetişən Fars dili və irqi üstünlüyünün puçluğunu aşkara çıxarda bilir. İndi daha Güney Azərbaycanda Arya irqi qondarmasına bir damcı belə rəğbət qalmamış. Buna qarşı Güney Azərbaycanda vərhovlanan (yetişən) mədəniyyətdə Azərbaycan mənafei heç bir zada ikinci dərəcəli olmaması bir möhkəm prinsip olmuş. Davamlı tələbat budur ki, Azərbaycan Türk dilinin statusu yenidən dirçəldilməli və ölkənin rəsmi dili olmalı və keçmiş illər ərzində Iran irqçiliyi tərəfindən tənəzzülə qıyılmış Azərbaycan mədəniyyətinə gərəkən qurumlar əsaslanmalıdır.
Baxmayaraq ki, Azərbaycan-Türk mədəniyyəti ölkədə min illər hakim mövqedən çıxış etmiş, bu son illərdə haşiyələnməsi nəticəsində İran irqçilik məfkurəsi əsatirinə tapınmaq ilə iftizah dərəcəsinə gəlib çatmış. Bu məfkurə ilə modernizmə uyğunlaşmaq olmur və hətta bu əsatirin gerçək olmamalarını da belə qəbul edə bilmirlər. İranın abalı-əmmaməli yetkililəri irqçı məfkurəni pişik kimi kopyə edib və dini motivlər ilə bir yeni məcun ortaya çıxarmışlar ki, orta əsrlərə aiddir ki, bir basdı kəsdi qanırlar bir də yalan toxumaq və quyruqlu böhtan ilə tələ qurmaq. İran yetkililəri və bütün İran-mərkəzli siyasi quruluşlar hamısı can-i-dildən birləşib və nüvə qudrəti olma həvəsi ilə ağızlarını sulandırırlar. Axı onlar ölkədə etnik millətlər üzərində əgəmənliklərini saxlamaq üçün nüvə gücündən hərbə-zorba kimi istifadə etməklərini son fürsət bilirlər. Eləcə də bu güc vasitəsi ilə əzəmətli və ulu olma xəyalı ilə qanadlanırlar.
Avropadan iki dənə məcun ölkəyə idxal olundu: bir idealogiya kimi irqçilik xəstəliyi və 19-inci əsrin ibtidai sosiologiya tuxumu olan Arya irqçilik məfkurəsi. Avropa bu uydurmaların kötəyini yedi və indi irqi üstünlük xulyası ən etibarsız və zəhlə tökən bir anlayış kimi qorxunc mikrob tanınır. Baxmayaraq ki, modern Farslar irqi əlamətləri avropa tipinə heç də bənzəməyir, hələ də var ki, qərb siyası şəxsiyyətləri hərdən İran irqçiliyinin dəyirmanına su daşıyırlar. Misal üçün prezident Obama “böyük İran milləti” demək ilə ölkədə o biri etnik millətləri qapazladı. Prezident Obama iş üstünə gələndən qeyri-Fars etnik millətlərə mənəvi dəstək kəsilmiş. İranın burnunu bu kimi ibarətlər ilə yelləndirmək İran irqçiliyini körükləyir.
Qərb kütlə vasitələri İran-mərkəzli hadisələri səsləndirməkdə öz jurnalizm prinsiplərinə sadiq qalmırlar və qurşanma (saxta) informasiya həqiqət yerine xərclənir. Diqqətə layiqdir ki, Amnesty International Güney Azərbaycanın milli və insani haqlarını fəalca müdafiə etməkdə ad çıxartsaydı da, indi səsi batmış.
Ölkədə etnik millətlərin təfəkkürü cür-bəcürdür və görüntü üzərində terrorist kürdlər var, çarəsizlikdən silahlı mübarizə edən bir neçə etnik millətlər də var, və məhz sivil protestlər ilə özlərindən müdafiə məfkurəsinə yiyələnmiş və ona fəxr edən Azərbaycan varlığıdır. İran yetkililəri zorakılığa zorakılıq ilə yanaşmağın köhnə ustalarıdırlar, lakin Güney Azərbaycanın qeyri-zorakı və dinc yol ilə apardığı mübarizə qarşısında olduqca aciz qalmışlar. Buna görə İran yetkililəri Azərbaycanlılar içərisində qorxu ilətmək hiyləsinə girişmiş; milli hərəkəti zorakılığa sarı sürükləmək istəyir; və fəalları silahlı mübarizəyə sarı aldatmaq istəyirlər. Hərdən yalançı adlar ilə silahlı üsyan üçün quşqurducu məqalələr də yayımlanır; yaxud adları bilinməyən şəxslərdən vicdan dustağı diyə məktub da yayımlanır ki, İran yetkililərinin işgəncəsinə məruz qalmış. Görürsünüzmü, İran yetkililəri nə tək səs-vermədə səs ixtira etmək mahiridirlər, fikirlərdə özünə qarşı silah mübarizə toxumu əkməkdə də mahir deyillərmi?
Baxmayaraq ki, İranın nüvə təhlükəsi barədə biz sükut edərik, ki yoxsa İran yetkililəri bu bəhanə ilə basqılarını bətərlədə bilər, nüvə məfkurəsi Güney Azərbaycanda dolayısı ilə özünü göstərməkdədir. Bu hazırda gedən basqılar ya bundan irəli gəlir ki, İran elə indidən özünü nüvə qüdrəti kimi gördükdən əl atıb gələcəkdəki qəddarlığına məşq edir; yaxud İran yetkililəri öz çökmələrini (çökmə = nüzul) görməyə başlamış və bu oyunları da nüzülün qasırğanın son kuşultularıdır; yaxud İran yetkililəri Güney Azərbaycanı silahlı davranmağa şeytanca sövq edirlər, necə deyərlər suyu bulandırıb balıq tutmaq istəyirlər.

Özəlliklə diqqətinizi vicdan dustağı jurnalist Əkbər bəy Azadın dosyesinə yönəltmək istərdik. Bu iki ay müddətində ağır işgəncəyə məruz qalaraq sağlamlığnı itirib və ciddi problemlərlə üzləşmişdir. Bu vicdan dustağı Güney Azərbaycan milli hərəkətində bir qocaman fəaldır və dəfələr ilə İran yetkililəri tərəfindən basqılara məruz qalmış (bax Say 407/2006 , Tarxi: 01 Noyabr 2006; və Say: 423/2006, Tarix: 10 Dekabr 2006). Bu qocaman fəallara basqı etmək ilə hətta adamda belə hiss oyanır ki, İran yetkililəri kin və nifrətini gizlətmək də istəməyir və bəlki də intiqam almaq niyyətindədir. Məhz buna görə cənab Azad indi ağır durumda və onun uğrunda İltətişmə hazırlayana dək onun sağlamlığı təhlükədə olduğunu nəzərinizə çatdırmaq istəyirik.

İndi İran yetkililəri dörd başqa fərdi sorğuda dindirmək istəyir. Yayımlanmış güvənli xəbərlərə görə 23 İyun 2010-da Tehran inqlab məhkəməsinə çağırılmış fərdlər bunlardır: (i) Məhəndis Əlirza Sərrafi, (ii) Məhəndis Həsən Raşidi, (iii) şair, yazıcı və jurnalist Səid bəy Muğanlı və (iv) yazıcı Mehdi bəy Nəimi. Bunlar 29 İyun 2010-da daha Evin həbsxanasına müraciət etmələri istənilib. Bu şexslər hamıya bəlli bilgin və samballı dinc-məramlı yazıcıdırlar. Bunların insan haqlarını müdafiə etmək üçün qabaqlarda sizə ilətişmələr göndərmişik (cənab Sərraf üçün bax: Say: 508/2008 , Tarix: 19 Septambr 2008; cənab Raşidi üçün bax: Say: , Tarxi: 28 Dekabr 2006; cənab Muğanlı üçün bax: Say: 471/2007, Tarix: 09 Dekabr 2007 və Say: 472/2007, Tarix: 10 Dekabr 2010). Yenidən dindirilmək üçün oraya çağırıldıqlarını söyləsələr də, bu hədə qorxuların nə ilə sonuclanacağı aydın deyildir.

Bütün demokratik qüvvələrə müraciət edirik ki, necə dəyərlər Arya İranı uğrunda gedən barındırmağa (appeasement = barındırma = bir ölkənin xatalı tutumuna göz yummaq) tənqidi yanaşsınlar və desinlər daha bu qədər xata yetər. Bunlar özlərini aldatmamalıdırlar və İran irqçiliyini daha bundan çox xatalarına şirnikdirməməlidirlər. Özəlliklə Amnesty Internationala səslənirik ki, öz diqqət nəzərlərini səfərbər edib və İranda gedən etnik millətləri əzməyə tutumu və Güney Azərbaycanın Türklüyünə qarşı gedən qatlaşmazlığı ifşa etsinlər. BMT-nin İnsan Haqları üzrə Ali Komissarlığına gəldikdə, siz qalan tək bir qurumsunuz ki, hamını müdafiə etmək üçün üzərinizdə mandatı Güney Azərbaycanın Türk millətini də müdafiə edesiniz. İran yetkililərinin duyuqladıgımız (duyuqlama = to detect) tuğyanlı basqılarını diqqətinizə çatdırdıq və sizə müraciət edirik ki, Güney Azərbaycanı müdafiə etməyin vaxtı indidir.


Hörmətlə
Boyuk Resuloglu

Dünya Azerbaycanlıları nın Haqlarını Müdafiə Momitəsinin Sədri

Oğus Türk, SİLAHLANMAQ

birinci bölüm

Önsöz

Bu qıssa yazıda öz görüşlerimi silah ve silahlanma qonusunda açıqlamağa çalışacağam. Men de her barış sever kişi (insan) kimin silahdan arınmış ve sevgi dolu sevinc dolu bir dünyayı bu savaş, cinayet, işqal, ve zülüm dolu dünyaya yeyleyirem. Ama Güney Azerbaycan'ı İran çekmeleri altinda can vererken görende bir Türk'e işqal altında ve rezaletde yaşamağı yaraşdıra bilmirem. İran ve Fars şevenisminin Azerbaycan Türkü ile yalnız silahla, qurşunla, işgence ile, ve tutsaqla yanaşdığını görende, bir kişiye ve bir Türk'e en doğal heqqı yanı silahlı olmaq ve silah daşımaq ve özünü savunub, öz anasından, anatoprağından, anadilinden, erdem, şeref ve namusundan mudafie etmeği daha çox yaraşdıra bilirem. Mene göre her kişinin (insanın) silah daşıma ve silahlı olmaq heqqı var. Bu heqqi ondan alan ve almağa çalışan yalnız onu öz hakimiyeti ve kontrolu altına almaq isteyen birileri olabiler. Kişinin silahlı ve silah daşımaq heqqini ondan almaq onu savunmasız ve her türlü çaresizliye açıq bıraxmaqdır. Mene göre özgür kişinin ve özünü özgür bilen kişinin silahlı olmaq ve silah daşımaq heqqı var. Amrika birleşik devletlerinin anayasasının ikinci artırısında bele yazır: A well regulated militia being necessary to the security of a free State, the right of the People to keep and bear arms shall not be infringed.
Çeviri: Özgür bir devletin güvenliğine gerekli olan yaxçı qurulmuş halk millet ordusu, milletin silahlı olmaq ve silah daşımaq haqqı önlenmemelidir.
* * * * * * * *

Bilimsel açıdan kişinin uzun gelişme ve yetişme sürecinde qalmak, qurtuluş ve savunma işleyişini (mekanizma) düşüncesel biçimde özelleşdirdikce, diş, dırnaq, yumuruq, ve tepik yerine etrafındakı bulunan ağaç, daş ve odu silah olaraq qullanılmışdır. Milyonlar il sürecinde kişi geliştikce onun oz qalma, qurtuluş ve savunma işleyişi de gelişmişdir. Butun qaralarda kişinin sığındığı ve yaşadığı kohullerde bıraxdığı izler ve yaratdığı çizgiler, yazilar ve biçimler buna güçlü ve yeterli orneklerdir. İlkel kişinin bıraxtığı ilkel qullandığı qalıntıların en onemlisi onun qalmaksal, qurtuluşsel ve savunmasal ayqıtları ve araçları olmuşdur. Doğada o biri dirilerle (heyvanlarla) ve öz türü ile yaşam yarışında onun silaha gereği vardı. Qazıbilim (arkeoloji) ve kişibilim (antropoloji) bilimleri de toplumbilim (sosyoloji) ve beceribilim (politik bilim) bilimlerinin yanında, tarixsel olarak, kişinin yaşam yarışında silahdan uzaq olmadığını onaylamakdadırlar. Doğayı ve oğelerini (ünsürlerini) öz kontrolu altına getirmek isteğinde olan kişi, öz geçimini sağlamağa, ve özünü ve sevdiklerini qorumaq isteyen kişi silahsız başarıya ulaşamazdı. Kişinin tarix öncesi ve efsanelere qavuşan söylenbilimsel (mitoloji) öyküleri onun her zaman silahlı olduğunu ve silahdan uzaq olduğu veya silahının yeterli olmadığında yenildiğini, ve yox olub, aradan getdiğinden hekayet eder. Butun ulusların sölentileri ve efsaneleri kişinin yaşam yarışında ve qalmak, qurtuluş savaşında silahlı olduğunu gösterir. Kişi söylenbilimi sanal ya gerçek sulardakı boyuk balıqlar, nehengler, ve ejderhalarla, habele qaralardakı ve yeraltındakı devler, arslanlar, od püsgüren ejderhalar ve göylerdeki od ya daş yağdıran quşlar, alıcı quşlar, ve tanrılarla savaşda ve yarışda silahlanmış olan kişinin söylentileri ile suslenmişdir.
Yazılı tarixde de, kişinin en azı geçmiş beş min ilde, en yaxın yoldaşı silah olmuşdur. Hem erkek, hem qadın, her zaman silah daşımış ve silahlı olmuşdur. Getdikce erkek egemen olan toplumlar yaranınca silahlı olub silah daşımaq da bir ustunluk olaraq erkeklere verilmiş. Bir kişi ya bır qurub kişi guç qazanmaq ve güçlenmek sürecinde o biri kişileri öz egemenliği altina getirmek ister. Gücün en aydın anlamı da budur. Kişinin o biri kişileri öz egemenliği altina getirmek ve onları öz düşüncesinin uzantısı yapmaq, gücü belirleyen anlamdır. Silahı az ve yetersiz olan, veya savaş yöndemleri yetersiz olan, veya silahlısı az olan kişilere, silahı daha yeterli ve gelişmiş olan, silahlı sayısı çox olan, ve savaş yöndemi ve becerisi daha üstün olan kişiler başarı çalmiş ve öz kontrolu ve egemenliği altına almışdır. Yaşam yarışında utuzanlara ve egemenlik altına alınan kişilere silahlı olmaq ve silah daşımaq yasaqlanar. Yaşam yarışını utan ve başarı çalan kişiler öz silahlarını her zaman gelişdirmeye ve bu üstünlüğü qorumağa çalışarlar. Onlar sürerdurumu qorumaq üçün her zaman ayıq olmalıdırlar ve en üstün silaha quşanmalıdırlar. Çoxu erkek olan güçlu kişi, Qadını ve güçsüz erkeği kontrol etmek çabasında silahı onlara yasaqlamış. O köleleşdirdiği kişilere silahdan ve şiddetden uzaq durmalarını buyurmuşdur. Silahlı kişiler silahlarını gelişdirib güncelleşdirdiğini sürdürerken, köleleşdirdiği kişilerin arasında silahın kötü ve pis olduğuna yöneli kültür ve gelenek yaradarlar. Elbette ki kölelerin arasından bu kültüre qarşı çıxanlar da en son ve en modern gelişmiş silahlarla susdurulub yox edilerler.
Demiri tapıb becertmek, demirçilik, ve silah gelişdirmek ve işleyişlendirmek Türklerin en özel başarılarından sayılır. Minler il once demiri bilmeyen ve Tanımayan Avrupa'ya ve dünyaya Türk silahlilari ve silahlı iş adamları demiri tanıtmışlar ve tünç ve burunc yuxusundan oyatmışlar. Kişi tarixinde Türkler demiri tapıb gelişdirmiş ve qullanmışlar. Tünç devrini Türkler demir ve polad qilincları ile qapadıp kişiliği yeni demir devrine getirmişler. Qutlu Türk dilinde Polad, Demir, Timur, Timurtaş, Demirçi, Timuçin kimin sevimli ve sayqın adlar var. Dünya tarixini deyişdiren ve dünyada barış ve denge yaradan böyük Türk beylerin, xanların ve xaqanların adı olan qutlu sözler tarixe damqa kimin basılmışdır. Eski Türk öyküleri demir, demirçi, polad ve qılıncla doludur. Kişi tarixinde Türk adı demirle tanınmaqdadır.
Bütün kişi toplumları arasında ve hetta öncul olaraq Türk kişisi de öz varlığını silahı ile tanıtdırmış. Uyqarlaşmamış, ve yabani, indi Çin'li olaraq tanınan yobaz Han'ların qırqınlarından qurtulmaq ve qalmaq isteyen Türkler silahlarını gelişdirib, özlerin acımasız düşmanlara qarşı savunmalıydılar. Bütün Asiya ve Avrup'ya yayılmış yerli olan çeşitli Türk boyları öz savunma yolunda gelişdirdiği silah, ve onun qullanma işleyişi ve yöndemi ile dünyanın ön qoyulmaz gücü olmuşlar. Kişinin söylenbilimsel ve geçmişbilimsel belleği Türkün her zaman silah daşıdıgı ve silahlı olduğuyla doludur. Kişinin uyqarlığı, yapıtları, ve yazıtları Türkün ve daha doğrusu silahlı Türkün izleri ile bezenmişdir. Minler il boyu dünyada barışı ve dengeni sağlayan Türkün ve daha doğrusu silahlı Türkün bir başarısıdır.
Silah sözü de onu tutan elin yiyesinin işqali ile Türk diline girmişdir. Arablar İslam düşüncesi ile, ve Fars hilekarlığına quşanandan sonra, Xorasan ve Azerbaycan Türklerine silahla, ve silah qullanma ve savaş yondemlerinin üstün olduğu üçün saldırıb, Türk topraqlarını işqal etmişler. Türkçe yaraq sözu yar koklu olan ve aq eki ile, yarmaq, bölmek, ve kesmek anlamını işinde daşıyan ve minler il işlenilen söz, Arablara yenilenden sonra aradan getmiş ve indi parça parça almuş Türk dünyasının yalnız bazı yerinde yaraq sözu öz anlamında qullanılır. Azerbaycan'da , hele de Rus ve Fars vehşetinden uzaq qalan kendlerde yaraq silah anlamında qulanılır. Habele ağaç yaran, odun yaran, ve yaraqlı silahli anlamında işlenilir. Fars dil ve edebiyatına girmiş ve hele de qullanılan yeraq sözu e ile işlenilmekdedir. Aşağadakı Farsca yazı tarix yazan Reşid eddin'in böyük Çengiz Xan'ın zamanından bir qıssa bölümdür. Bu yazıda yaraq sözünün öz anlamında işlenildiğini gösterir. به‌ روزگار چنگيزخان‌ رسم‌ چنان‌ بود كه‌ صنعتگران‌ و پيشه‌وران‌ شهرهايى‌ را كه‌ مردم‌ آن‌ به‌ سبب‌ سركشى‌ محكوم‌ به‌ مرگ‌ مى‌شدند، نمى‌كشتند و آنان‌ را اسيروار به‌ سرزمينهاي‌ شرقى‌ و مغولستان‌ گسيل‌ مى‌داشتند و به‌ كار مى‌گماردند (جوينى‌، 1/101، 140؛ رشيدالدين‌، جامع‌، 1/516). در روزگار غازان‌خان‌ هنوز گروهى‌ از صنعت‌ گران‌، اسير به‌ شمار مى‌آمدند (همان‌، 2/1514) و گروهى‌ از آنان‌ به‌ فرمان‌ اولجايتو به‌ سلطانيه‌ كوچيدند (وصاف‌، 477). اما آنان‌ در قبال‌ ساخته‌هاي‌ خويش‌ از ديوان‌ (دولت‌)، مرسوم‌ و مواجب‌ مى‌ستاندند. در همان‌ زمان‌ صنعتگران‌ ديگري‌ نيز بودند كه‌ به‌ سرماية خويش‌ كالاهاي‌ صنعتى‌ و از جمله‌ جنگ‌ افزار و زين‌ و يراق‌ گوناگون‌ مى‌ساختند و در بازار، يا به‌ ديوان‌ مى‌فروختند. در برنامة اصلاحات‌ غازان‌، اين‌ صنعتگران‌ِ اسيرگونه‌، رها شدند و از آن‌ پس‌ به‌ جاي‌ مرسوم‌ و مواجب‌، بهاي‌ ساخته‌هاي‌ خويش‌ را به‌ نقد دريافت‌ مى‌كردند **رشيدالدين‌، جامع ، 2/1514، 1516.
Modern Türk ve Fars dilinde yazılan sözlüklerde de yaraq sözü alet, arac ve kesgi anlamlarında da gelir. Türk dilinin değişik deyişlerinde, Qazaqca'da, Türkmence'de, Acarca'da, Qırqızca'da ve başqa Türk dillerninde de yaraq, yarak, carak, jarak, ve yarrak, savaşda qullanılan araca deyilir. Yalnız Osmanlı emperatorluğunun son dönemlerinde indiki Türkiyenin bazi yerlerinde yarak daha çox argo anlam daşımaqdadır.
Üzüntü ile vurqulamalıyık ki geçmiş iki yüz ilin savaşla dolu, cinayetle dolu, ve dengesiz dünya, Türkün silahından uazqlaşması veya silahının az, yetersiz, ve gelişmemiş olmasının sonucudur. Tarixi Türk topraqlarında Türkün hakim olmadığı bir dünya, elbette ki dengesiz ve zülümle ve cinayetle dolu bir dünya olur. Çin'lilerin ve Rus'ların toplu Türk qırmaları ve tarixi Türk topraqlarını Çin ve Rusiye adlandırmaları dünyanın dengesiz ve zülümle dolu olduğundan xeber verir.
Qafqazlar'dan ve Xorasan'dan, indi yalanlıkla Fars ırqçıların terefinden Fars deyilen, Kenger korfez'inecen yayılan yerli Türkler tarix boyu ve minler il o bölgede barış ve dengeni sağlamışlar. Gene de üzüntü ile söylemeliyik ki geçmiş iki yüz ilde bu barış ve denge düzeni bozulmuş ve indi yaşadığımız bölgede bize köle ve eşağa kişi muamilesi ve davranışı yapmakdadırlar.
Böyük Qacar Türk imperatorluğu güçsüzlenib dağılmaq sürecinde böyük Azerbaycan topraqları da Rusiye, Osmanlı, Iraq, İran, Ermenistan ve Gürcüstan arasında parçadı. Bü dağıtıcı itgilerden sonra Azerbaycan Türkü de Türk olmayan, Türkü sevmeyen, veya Türk düşmanalrı terefinden işqal altına alındı. Azerbaycan Türkünün silahdan uazqolması, silahının az olması, silahlısının yeterli olmaması, ve silahının gelişmiş olmaması bu çöküşün ve utuzmağın en önemli sebeblerindendir. Böyük Azerbaycan'ı işqal eden, silahı üstün olan, silah qullanış işleyişi üstün olan, udan ve qalıb gelen milletler Azerbaycan Türkünü Türklüğünden uzaqlaşdırıb ve Türksüzleşdirmeğe çalışmışlar. Azerbaycan Türkünün düşmanları onun silahını elinden almış, silahlanmasına izin vermemiş, ve köleliğe ve özlüğünden yabancılaşdırmağa sürüklemiş. Rusların Türk topraqları üzerinde qurduqları Soviet imperatorluğunda, uzayda, göyde, yerde, suda ve sualtında dünayanın en üstün ve gelişmiş silahlara sahib olduqları zaman, çekirdeksel (nüklüer), yaşambilimsel (bioloijik), ve kimiyasal (kemikal) silahlara quşanan Ruslar, Quzey Azerbaycan'da ''Yer üzünde dostu olsun gerek insan insanın'' ve ''Silahları yandırın, arşa çıksın tüstüsü'' oxumaqlarını oxudub, ve içgi içip umursamazlık felsefesi ve kültürü yayırdılar. İnsanlığın en iğrenc ve yırtıcı sistemi öz kölelerine insanlık üzre vaazlarda ve övüdlerde bulunurdu. Oğrular ev yiyesin sövüb, dövub, danlayırlardı. Elebil heyasızlığın sonu Rus imperyasında yoxa çıxmışdı.
Güç arayışında ve egemenliğini uzunlaşdrıb surdurmek isteyen silahlı kişi elbette ki idare altindaki kişilerde barışçılığı, silahsızlığı, ve şiddeti qınamağı ve barış kültür ve geleneğini yaymağa çalışar. Elbette ki savaşdan, silahdan, direnişden, qurtuluşdan danışmaq ve şiddete yönelmek kontrol eden ve işqalçının işine yaramaz. Normalda, işqalçı kişiler öz sayı ve güç qaynaqlarını azaltmak istemedikleri üçün, işqal olunmuş kişilerin özlerinden ve öz dillerinde barış ve silahsızlanmaq kültürünü yaymağa çalışarlar. Uzun sürede ve sıxı düzeyde işqalı sürdürüb Türksüzleşdirmek süreci işqalçıya daha bahalı ve bazan de imkansız olduğuna göre, Türklerin özunden ve Türk dilinde onları barışçı olmağa ve savaşdan, savaşçılıqdan, silahdan ve silahlanmaqdan uzaq durmaları düşüncesini yayarlar. Şiddet qullanıb, vehşicesine Türk varlığına tecavuz eden caniler, Türksüzleşdirdikleri adamcıqların dilinden barışçılıqdan, medenilikden, insanların qardaşlığından ve sevgiden sayqıdan danışıb, savaşı, qurtuluşu, igidliği, erdemi, ilqarı, mübarizçiliği, merdliyi, zülme baş eymemezliği, ve özgür yaşamaq uğrunda ölub öldurmeği basdırıb, pisleyib, qınarlar.
İşqalçı ve istilacı Rus'lar Quzey Azerbaycan'ın böyük bölümünü işqal edıb parça parça edenden 1991 illerinecen milyonlar Türkün qırqınına sebeb olmuşlar. Rus'lar toplu qırqınlar yaradıb, ekinçilerin ekin tarlalarını ve yerlerini yandırıb qıtlıq ve quraqlıq yaratmak, bölgede sonu görünmeyen etnik ve dinsel nifretlere yol açıb ve çatışmalara yol vermişler. Quzey Azerbaycan Türkü ile başqa Türk ve Türk olmayan milletler arasında geçimsel (ekonomik) ve beceriksel (politik) ilişgileri kesib ve yalnız öz kanallarından yol vermişler. Ruslar gelişdikce, Quzey Azerbaycan Türkünü sistematik olaraq geride tutmağa çalışmışlar. Rus işqalçıları Quzey Azerbaycan'ın bazi bölümlerinden çıxanda, geçimsiz, savunmasız, silahsiz, dünyadan bilimsiz, öz gerçek kimliyinden xebersiz, xeste, yaralı ve yorqun bir Quzey Azerbaycan bıraxmışdılar. Bundan sonra, hemen Rus silahliları ve qardaşları Ermeniler, emoğlanları Farsların onayı ile savunmaz ve silahsız Azerbaycan'a vehşicesine saldırıb minler Türkü oldurub, bir miloyn türkü evinden eşiginden edib, Quzey Azerbaycan'ın beşden birin işqal edib, gelişmesini engellemeğe çalışmışlar. Bunların hamısı Rusların silah, silah qulanma ve işleyişinin Quzey Azerbaycan Türkünden daha çox, daha üstün ve daha gelişmiş olmasının sonucunda olmuşdur.
Qacar ve Osmanlı imperatorluğunun silah işleyişinde, silah gelişdirmede, ve güncelleşdirmede geride qaldıklrı üçün milyonlar ölü ve böyük geniş Türk topraqlarının elden getmesine ve milyonlar Türkün Türksüzleşmesine sebeb olmuşdur. Milyonlar Türkün indi özlerini Rus'a, Fars'a, ve başqa milletlere mensub bilmeleri bu silahsızlanmağın rezaletinin neticesindedir.

Birinci bölümün sonu

İkinci bölüm
Qacar impratorluğunun çöküşünden sonra, Güney Azerbaycan Türkü öz önemini, bağımsızlığını ve istiqlalını, silahını, silahlısını, silahlılığını, ve demek bütün varlığını itirmiş ve İran-fars deliliğinin eyaqları altinda çabalıyır. Türk Xaqanlıq textinin oğruları Pehlevi'ler Güney Azerbaycan Türküne saldırdılar ve 57 il sürecinde milyonlar savunmasız silahsız Türk insanını öldürüb, qaçqın salıb, Türksüzleşdirib ve köleleşdirdiler. Esarete baş qaldıran her Türk yox olmağa mehküm olmuşdu. Bütün Güney Azerbaycan Pahlevi'lerin ve İran Fars devletçiliğine satilanların talan meydanı olmuşdu. Fars edebiyatında Türk dilinin arxadan çekilmesi ve Türk çocuklarının Fars ailelerinde nöker kimin böyüyüb Farslaşması önerilirdi ve Güney Azerbaycan Başkendinde Tebriz'ın Saat meydanında Türkce kitablar Aalahazret buyuruğuyla yandırıldı. Aşağıda İran Fars deliliğinin şairlerinden ve Farslar terefinden özgürlük şairi taninan ve Türk'ün dilinin boynunun arxasından çekilmesini ve bu dilin kökünü İran'dan kesmesini öneren Arif e Qezvininin şeirini getiririk: زبان ترک از برای از قفا کشیدن استصلاح پای این زبان ز مملکت بریدن استHabele Pehleviler zamanı Rovşenfikri (aydınlık) adını daşıyan dergide ''Türkler yonca yeyib meşrutelik getirdiler, onlara saman verin ki qudurmasınlar'' yazıları görünürdü: ترکها یونجه خوردند مشروطه آوردند باید به آنها کاه داد تا رم نکنندPehlevilerin Güney Azerbaycan'dakı valileri Müstofi, nufus sayımında Azerbaycan'da adam başı saymak yox belke eşek saymakdan danışırdı: مستوفي استاندار وقت آذربايجان سرمست از اتحاد السنه و البسه (زبان و لباس) سرشماري سراسري در تبريز را «خرشماري» مي ناميد Bunlar ve yuz minler başqa senedler ve ornekler 57 il Pehlevilerin Türk düşmanlığı yapdığı İran Fars deliliğinde butun qazetler, radyolar, telvizyonlar, filmler, ve resmi yazışmalarda buluna biler.
Pehlevilerin 57 il suresinde Güney Azerbaycan'a getirdiği uğursuzluqla, xerabelikle, ve talanla beraber Xiyabani, Sattar xan, ve Pişeveri öncülluğunde baş qaldırılar öz qanında boğdurulub her baş qaldırıda yüz minler igid yox olub getimişler. Güney Azerbaycan'ın en yaxçıları denlenib yox olmuşlar. Güney Azerbaycan Türkünün adı, topraqlarının çaylarının dağlarının ve şeherlerinin kendlerinin adı Türksüzleşdirilmiş ve Farslaşdırılmış. Tarixi ve böyük Güney Azerbaycan topraqları Türklerden boşaldılıb Farslara ve Kurdlere bıraxılmış. Türkün Tarıxı varlığı danılmış ve bir saxta ve yalan İran varlığına qurban getmişdi. Pehlevilerin 57 illik esaretinde yaşayan ve yaşarken can veren Güney Azerbaycan'lı defelerce İran Fars silahlılarının tecavüzüne ve işqalına uğramışlar ve var yoxları talan olmuş. Baş qaldıranları xiyabanlarda sürülmüş ve tutsaqlarda işkence olunmuşdu. Güney Azerbaycan'lının geçimi qısıtlanmış ve işçileri Farsistanlarda en eksik işleri görerken tehqir olub eşağalanmışlar. Güney Azerbycan gencleri Pehlevilerin ordusuna alınıb İran Fars xidmetine alınmışdı. Güney Azerbaycan Türkü silahsızlanmışdı ve teslime alınmışdı. İkinci Pehlevi de birinci kimin Türk Qacarlardan qesb etdiği ve oğurladığı texti ve tacı bıraxıp qaçanda, geride bir Türksüzleşmiş, Fars'laşmış, İran'lılaşmış, bilimsiz, silahsız, dünyadan xebersiz, geçimi ve kültürü gelişmemiş, dincileşmiş, düşüncesel olaraq gerilemiş, dağılmış, parçalanmış, ezilmiş, ve tehqir olunmuş, xeste, yaralı ve yorqun Gğney Azerbaycan bıraxdı.
1979 qıyamında, 57 il Türksüzleşdirme sürecinden geçib qalan Güney Azerbaycan Türkü, özünü İran içinde ve İran'da yaşayan başqa milletler arasında ve onlarla birge olaraq özgürlüye ve milli haqlara götüren bir yola girmişdi. Güney Azerbaycan Türkünün en önde gedenleri ve özlerini aydin sayanları, bölük bölük olub, sırayla fanatik dincilerin, şaşqın baticıların, satılmış Rus'çuların, İslam'la Marksizm arasında heyran qalan sözde Halq mucahidlerinin, Çin celladı Mao'nun teline vurulanların ve başqa başqa oyunların qucağına düşdüler. Güney Azerbaycan'a düşünen ve uğrunda savaş veren çox azıydı. Pehleviler 57 ilde Semed kimin ve bülüt kimin minlerle veten sever igidleri yox etmişler ve 1979 qiyamında Güney Azerbaycan gencinin Güney Azerbaycan'dan çox başqa düşüncelerle uğraşırdı. Geçmişi danılmış ve yox edilmiş bir gençlık elgette ki vetenin ne olduğunu bilmez ve düşmanın çirağını öz canının yağıyla ışıq tutar. Türksüzlenmiş, silahsızlanmış, içinden özu özune düşman kesilmiş ve Toplu manqutlaşmiş bir gençlık 1979 qiyamında öz vetenine yox İran'a ve İran adlanan yerde saxta İran milletine özgürlük ve heqlerini geitmek üçün boyunu bayraq etdı ve qanını boya. O Azerbaycan'dakı ordu saxlovlarına ve ustlerini basıb silahlandı. Güney Azerbaycan'lı silahlanmışdı ama...... yazıqlar olsun ki O Güney Azerbaycan uğrunda yox, İran uğrunda silahlanmışdı. O İran'ı Pehlevi'lerden qurtararaq, İran içinde, öz nisbi özgürlüğünü de mürgülüyürdü. O öz xelqinin de haqlarına qavuşmasını gelecekdeki xeyallarında görüntülüyürdü. Hetta bir sürü Güney Azerbaycan'a İran içinde daha çox heq isteyenler de, bir ömür Pehlevi'lerin celladlığının uzun süreli olmasını öz allah'ından dilenen, ve bir ömür Azerbaycan'ın felaketine ve esaretine göz yuman, xeste beyninde bu dünyanı yox başqa dünyaları duşunen, ve genelde Güney Azerbaycan'ın İran Fars sistemine köleleşmesinde payı olan Şerietmedari hezretlerinin arxasında tuzaqdan tuzağa ve çaladan quyuya düşdüler. İqtidara yeni gelen Xumeyni bandı iller böyü paralel düşünen Şerietmederi ve Xelq müselman hereketini bile tehemül edemedi ve minler Güney Azerbaycan gencini öldürdü. Bu herekti ezmek bahanesi ile Güney Azerbaycan'a giren İran İslam Fars silahlıları Güney Azerbaycan'ı silahsızlaşdırmağa başladılar. Yeni silahlanan Güney Azerbaycan'lı heç bir şey elde etmeden bir daha silahsızlanırdı (xel e silah olurdu). Bütün silahlar geri alınıb evler aranırdı. Qorxu ve din diktatorluğu öz vehşetli kölgesini Güney Azerbaycan üzerine salırdı. Hükümete geçmiş olan ve Güney Azerbaycan qıyamını başqa milletler qıyamlarıyla bir yerde qanda boğan qurub qıyamı ve çevrilişi amacına yetişmiş bildirdi. Başda Xumeyni olaraq Refsenjani, Xameni, Musevi, Vilayeti, Beheşti, ve Müteheri kimin celladbaşılar Pehlevi rejimini yiyeşenmişdiler ve aynı siyasetleri İslam adı altında milletlere ve özellikle Güney Azerbaycan'a uyqulayırdılar.
Gene de Türksüzleşmiş Güney Azerbaycan Türkü quzu kimin yad gedip İran Fars cenevara yem oldu. Minleri mücahid olaraq, minleri değişik solçu ve komonist qurublara mensub olaraq, minleri xelq müselman olaraq, ve yüz minleri de mollalar rejiminin mohendislik ettiği İran Iraq savaş cibhelerinde ya şeherlede füzeler ve bombalar altında öldüler. Yüz minler yaralı itmiş ve milyonlar savaş teramsından yaralı yaşayırlar. İki milyona yaxın Güney Azerbaycan'lı yabancı ölkelerde daha çox Türksüzleşme ve Azerbaycan'a yabancılaşma ve özgeleşme qasırqasına girdiler. Silahsız, bilincsiz ve savunmasız bir Türkün başına her oyun geler.
Geçen 30 ilde Güney Azerbaycan'da ve İran adlanan yerde, get gede İran Fars mehveri üzerine düşünen ve özlerini seraseri adlandiran ve mollalara bir süre aldanıb ve sora qarşı çıxıb ama ezilen qurublar, yavaş yavaş öz çekiciliğini elden vermeye başladılar. İran'ı yox, Güney Azerbaycanı veten bilib ve Azerbaycan baxış açısından bölgeye ve dünyaya baxanların sayı get gede artdı. Tarixi Türk topraqlarında qurulan Rus Soviet imperatorluğunun dağılması, ve bazı Türk cumhuriyetlerinin ve özellikle de Quzey Azerbaycan'ın özgürlüğüne qavuşması, ve Elçibey kimin Azerbaycan'ın modern peyqemberi olan ve Eliyev kimin dahi liderliğinde idare olması, iletişim ve bilgi axışının daha rahat ve çox olması Güney Azerbaycan qurtuluşuna yöneli yolunda modern, yenicil, ve gelecekçi Güney Azerbaycan milli hereketi oluşdu. Radyo, televizyon, xaricde ve daxilde yayılan yazılar, kitablar ve özellikle de internetle sağlanan bilgi axışıyla birlikde Quzey Azerbaycan Türkleri ve Türkiye Türkleri ile get gellerin çoxalması Güney Azerbaycan gencliğinin ve genelde milletin öz dürümüna bilincleşmesine ve bu esaretden qurtuluşa bir yol aramasına sebeb olmuşdur. İran Fars rejiminin her gün artan basqısı ve İran'laşdırma ve Fars'laşdırma siyasentlerinin çoxalması da Güney Azerbaycan Türkünde daha ters etgi bıraxmışdır. Güney Azerbaycan Türkü işqalçı İranın ve Fars'ın qarşısında bilincleşme sürecinde Türkleşmeye ve özüne dönmeye başlamışdır. O öz xiyabanlarında ''HARAY HARAY MEN TÜRKEM'' seslenir. O öz geçmişini ve geleceyine yiyelenmek isteyir. Bilincli İran Fars rejiminin önünde o da bilinclileşlemyi seçibdir. Silahlı işqalçı İran Fars'a qarşı qurtuluş yolu silahlanmaqdan geçir. O bilincleşme sürecinde bütün milletlerin nece öz qurtuluşuna qavuşduqlarının gerçeğine varmış. O İran Fars sömürgesi olmaqdan bıxmış, cana gelmiş ve daha bir bağımsız ve özgür millet kimin yaşamaq isteyir. Dünya milletlerinin çoxunluğu başqa milletlerin egemenliğinden ve esaretinden qurtulmaq üçün silahlanmışlar. Güney Azerbaycan Türkünün İran Fars işqalından qurtulmaq üçün yavaş yavaş silahlanmağa başlamalıdır. Her Türkün evinde silah olmalıdır. Her Türk qadını ve erkeğı silah sahibi olmalıdır. Güney Azerbaycan barış denizinde bir yalnız ada değildir. Güney Azerbaycan'ı işqal eden İran Fars rejimi, Quzey Azerbaycan'ın beşde birini işqal eden, ve Güneye göz tiken Ermeniler, Güney Azerbaycan'ın batısını tehdid eden ve nufus yerleşdiren, ve Azerbaycan bölegeleri ve şeherlini Kürdüstan adlandiran Kürdler ve her zaman Azerbaycan'a ve Türke düşman olan Ruslar bizim topraqlarda gözleri var. Bizim dört bir yanımızda yaşayan milletler ve devletler hamısı ağırca silahllanıblar. Ruslar, İran Fars regimi, Ermeniler, ve Kürdler, ve bölgedeki bütün güçler bir savaşa hazırlanırmış kimin silahlanmışlar. O bölgede silahlanmayan veya en az silahlanan güney Azerbaycan milleti ve hereketidir. Güney Azerbaycan'lı ev yiyesi, qapını qırıb evine girmiş ve ev ehalisini esir tutmuş oğruya qarşı, el değeneğe aparacaq ve İran Fars oğrusunu evinden eşiğe atacaqdır.

* * * * * * * *
Son söz
Dünyada barış sevenlerin ve savaş sevenlerin sayısı az değil. Kişinin tanixi ve uyqarlığı silahla başlayan ve süren bir vardurumdur. Kişinin bütün elde etdiği gelişmeler ve işleyişler silahlan başlanmış ve silahlan sürdürülmededir. Biz sevsek de sevmesek de tarix milletlerin yarış alanıdır. Üstün silaha ve qullanışına ve bilgisine sahib olan bu yarışda qazanıb önde olacaqdır. Yaşadığımız erada da egemen güçler savaşların qazananları ve üstün silahlara sahib olanlardır. Get gede onların dil, kültür ve gelenekleri ve yaşam terzleri her millete yayılacaq ve üstün durumun yerini alacaq. Türkler de bu qurallardan dışda değildiler. Tarix boyu Türkler güçlü ve güçsüz zamanlar geçirmişler. Türklerin tarixde bıraxdığı iz ve etgi onların güçlu olduqları zamanın yanqılarıdır. Güney Azerbaycan Türkü öz tarixinin en pis ve istenilmez devrinin sonuna yaxınlaşır. Seksen ili aşan İran Fars biçiminde eriyib İranlılaşıb Farslaşıb yox olma uçurumunun qırağından dönen Güney Azerbaycan özgürlüye ve qurtuluşa geden güçlu adımlarını atmaqdadır. Qurtuluş suresinde Azerbaycanlı ister istemez işqalçı terorçu ve milletlere ve insana deyer vermeyen İran İslam rejimi ile qarşaı qarşıya gelecekdir. Böyle bir qarşılaşmağa onceden hazırlı olmaq en mentiqsel ve doğru görünür. Her özgürlüğü uğrunda savaşan ve bağımsızlığına ulaşan millet kimin Güney Azerbaycan milleti de bu qaçınılmaz ve acı dolu yolu getmek gereğinde olacaqdır. İşqal altinda yaşayan her Güney Azerbaycan'lı qadın ve erkek silahlanmalı ve işqalçı düşmanın en güçsüz zamanında onu vurub devirib ana vetenden qovmalıdır. İndi, otuz il basqı ve zülümden sonra, İran Fars İslam rejimi her zaman özünün en güçsüz anını yaşıya biler, Yoxsa silahsız ve hazır olmayan Güney Azerbaycan'lılın gözünün önünden qurtuluş gireveleri gelib geçer ve YARIN SABAH DAHA GEÇ OLA BİLER.

Sayqılarımla
Oğuz Türk
İyun 2010

Eldar Qaradağlı, Günaz Tv 5. yıl değerlendirmesi

http://www.qurtulush.org/
Güney Azərbaycan Telekanalının 5-ci il dönümü və birlik iddialarımızın acınacaqlı durumu!
Eldar Qaradağlı
G-AQP sözçüsü
Ötən günlərdə, Güney Azərbaycan Televiziyosu 5 yaşını qutladı. Günaz, dar bir alanda qutlandı! Yalnız, Günazın öz içindən, çevrəsindən və bir də içəridən gələn bir-iki bildirişlə milli varlığa çevrilən bir önəmli orqan qutlandı. Bəzilər bilərəkdən, bəziləri isə, gec qalaraq bu qutlama alanında yer almadılar. Biz, Güney Azərbaycan Qurtuluş Partiyası isə, gec qalanlar sırasında yer aldıq.
Sözsüz ki, bir önəmli ulusal olay belə qutlanırsa, demək ortada soru işarətləri olmalıdır.
*Doğrudur ki, hələlik Günaztv bütün çabalarına rəğmən, geniş düşüncələrin və hədəf kütlənin meydanı olmaqdan aralıdır.
*Doğrudur ki, hələlik Azərbaycan Milli Hərəkatına bağlı olan bəlli kəsimlərin (özəliklə dışarı da) gözüylə Günaztv bir rəğib kimi görünməkdədir. Bunun anlamı isə, belə qurum və şəxslarin Günaztv və Əhməd Obalı,ya olan olumsuz tutumlarıdır.
Sözsüz ki, ortada olan bu inamsızlığın qəhrəmanı düşmən rejimdir. Farsçı rejim üçün Azərbaycanlıların içində olan didişmə psixolojisi ən böyük qazancdır. Maraqlı burasıdır ki, içimzdən olan bir çoxları üçün “öz ələşdiri” kimi qavramın anlamı yoxdur. Belələri, özünü bilgin məsum və məsum bilgin hesab edir. Onlar üçün, “içimizdə bir haqlı vardır. O da mənəm”! iddiası gələnəksəl olmuşdur artıq! Bu tiplər, ortada olan bu gərçəyin bir parçası olmağı qəbul etməyirlər. Bu isə, bizim ən fəlakətli üçüncü doğrumuzdur. Aşırı aqresivləşmək, eqoist yaşamaq, özünü hər kəsin üstü hesan etmək və bir anlamla desək, hər nəyin bahasına olusa-olsun gün qəhrəmanı olmaq farsçı rejimin ən çox işinə gələn xəstəliklərimizdir. İrqçı rejim, Azərbaycan türkləri içində inamsızlıq yaratmaq üçün bu xəstəliklərimizi görükləndirrir.r qurmaqdadır.
Demək, bu üçüncü gərçəyi unutmamalıyıq. Çünki, unudarsaq sankı böyük uyuşdurucu bəlasına tutulmuşuq. Işdə, düşmənin də istəyir budur. Düşmən, son anınadək bu siyasətini sürəcəkdir. Düşmənin bundan başqa çarəsi qalmamışdır. Biz, öz intiqralarımız və yaramaz xarekterlərimizlə düşmənin umudlərini yemləndirməməliyik. Çox sevindirici haldır ki, Güney Azərbaycanın düşmənə verdigi “Öz evimiz, öz başımız” mesaji, tam özəlligi ilə ortadadır. Buna baxmayaraq “Güney, güney” bağran bir kəsim vətəndaşın içindəki ehtiras səngimək bilməyir. Bu tiplərə görə, Günaztv,yə təbrik müraciəti göndərməyin anlamı, “İsanın Son Şamı”dır!
Nədən!?
Biraz üçüncü gərçəyi doğru-düzgün düşünüb, ulus yönündə birgəlik gərəyinə baş əyməyi bacararsaq kimsənin şahlığına ignə ücü qədər ziyan dəyməyəcəyinə də inanacayıq. Sadə bir sözlə desək, toplumun böyüməsinin ilk və son şərti birlikdə böyüməkdir. Sözsüz ki, Birinci və ikinci gərçəklərimizin də çözüm yolu düşmənin düzaqlarını tanımağımızdan keçir.
Biz, “Öz Evimizə” olan duyarlıq güçünü duyarsızlığımızla itirmiş oluruq. Biz, hər hansı bahana arxasında olmaqdansa yalnış olduğumuz kimi görünməyi bacarmalıyuq. Dışarıda fəaliyyət göstərən hər bir azərbaycanlı türkün başda gələn görəvi, varlığımız sayılan hər nəyimizi mənimsəməkdir. Bu, başda gələn görəvimizi yerinə yetirməyin qarşısını kəsən bütün əngəlləri aşmalıyıq. Öncə, gərəyimizin böyügünü bulmalı, sonra isə nəyin haqlı, nəyin haqsız olduğuna dair yozum yapmalıyıq. Tək anlamla desək Bizim sempatımız “Öz Evimiz” olmalıdır. “Evdə (isə) söz də olar, bez də olar” demiş atalar.
Evimiz çox böyükdür. Evimizin qafasını birləşdirmək otopiadırsa, çeşidli qafaların ortaqlığını axtarmaq bir çağdaşlıq və demokratiya ərdəmidir. Çağ dəyişir, Bizim də, çağdaşlıq metodlarımız dəyişir. Kimsənin ağılına sığmayan bir illik Güney olaylarının metodik dəyişiminə biraz uzaqdan baxarsaq çağdaşlığımızın dərinliyini daha da aydın görəcəyimizə inanıram. Dünyadan təcrid etdirilməyə məruz qalan Millətimizə baxalım! Millətimizin irqçı düşmənə qarşı dirənişinə baxalım! Rejim, bu ayaqlanmanın qarşısını almaq üçün, öz əlilə ton-ton uyuşdurucu maddə Azərbaycana axıdır. Ancaq, buna baxmayaraq Azərbaycanımız və Türk insanımız İran adlanan ölkənin ən təmiz və sağlam bölgəsidir.
Son 10-ayda şahid olduğumuz iki toplumsal olayın gözdən qaçıriması mümkünsüzdür. Bu iki olay, hər kəsin bildiyi İran Hakimiyyətinə qarşı farsçılıq açısından haqlı olan “Yaşıl Hərəkat” və Azərbaycan qurtuluşu uğrunda ortaya gələn türkçülük baxışından haqlı olan “Qırmızı Hərəkət” dir. (qırmızı hərəkət dediyimiz Azərbaycan Milli Hərəkatının futbol taktikasının Traktor formasıdır. Bu forma taktika sərgisi olduğu üçün, hər an dəyişə bilər. Yalnız dəyişməz olan Azərbaycan Milli Hərəkatının ulusal kimliyi, amacı və stratejik yöntəmidir.) Diqqət olunarsa, bugünkü “Vilayəte Fəqih” rejimi, sosial alanında olduğu kimi siyasət alanında da bu iki hərəkata qarşı düşmən tutumundadır. Demək, belə olan halda, Yaşıl və Qırmızı Hərəklərin bir ortaq düşməni vardır. Görünən məntiq isə, bu iki hərəkatın birləşməsini tələb edir. Amma, olası gərçəyə baxınca, Azərbaycan Milli Hərəkatı irançılıq baxışı olan Yaşıl Hərəkatının irəliləməsinə yaşıl çiraq göstərməyir. Çünki, Yaşıl Hərəkatın isbatlanmış bir çağdaşlıq və demokratik qafası yoxdur. Yaşıl Hərəkatın nəbzini tutan təməl düşüncə və ideolojik yöntəm, farsçılıq, irançılıq və Vilayəte Fəqihçilikdir. Bir anlamla desək Yaşıl boyanın var olan İslam rejimilə davası yorqan davasıdır. Bu üzdən, Azərbaycan Milli Hərəkatının yönüylə birləşə bilməyən mərkəzçi və fars yönlü Yaşıl Hərəkat, bütün dünya boyda sponsoruna rəğmən öz içində (Farsistanda) bulanaraq nəfəs tükədməkdədir. Demək, Azərbaycan Milli Hərəkatının etgisi danılmazdır. Və, bu hərəkata xor baxan hər kimsələr (şəxs və qurumlar) tez-gec öz payını alacaqdır.
Azərbaycan Milli Hərəkatı gün keçdikcə hər iki düşüncəsəl və gövdəsəl alanda danılmaz güc toplamaqdadır. Quşqusuz, bu gücün qaynağı Azərbaycanın güneyidir. Ortaya qoyduğu modern və çağdaş yöntəmli ardıcıl taktikalarla əski qafalı düşməni öz ardına çəkməyi bacaran Azərbaycan Milli Hərəkatından çox öyrənəcəklər vardır. Sözsüz ki, bu öyrəniləcəyin bir çox payı dışarıdaki aparıcıların üzərinə düşür. Dışarıda özünü lider sanan hərkəs utanmadan, dayanmadan “40-metir”dəki balalarımızdan öyrənməlidir. Yoxsa, özü də bilmədən içəridə sürən özveri və ulusal cəsarətin qarşısında əngələ çevrilir.Bu üzdən çox geç olmadan, “Öz Evimiz”,dəki davranışların yeniləşməsinə qalxmaq gərəkir.
Azərbaycanda Milli Hərəkat baş alıb gedir. Rejimin isə, ona qarşı hər hansı əngəlləmə siyasəti bu gedişatın daha da dərinləşməsini sağlayır. Ancaq baxalım, dışarıda da, ana mərkəzin taktikalarına uyğun hərəkət olunurmu?
Günaztv ortada olan bir sınaq meydanıdır. Günaztv, 4-illik böyük təcrübəni keçirən “Öz Evimiz”in danılmaz bir ürəsidir. 100% mı, 1% mı doğru yoldadır? Bunun hesabı “Öz Evimiz” içində sorular!. Günaz TV, bu millətin dünyaya açılan təkcə telekanalıdır. Kişisəl və fərdi görüşlərdən, ziddiliklərdən, ilişgilərdən, ehtiraslardan, ünvanlardan vb. asılı olmayaraq hərkəsin Günaztv-yə minnətdarlıq borcu var! “Öz Evimiz” içində sərgiliyəcək ən ilkin ərdəm budur. Günaz TV-i istədiyimiz qədər ələşdirə bilərik. Amma ona qeydsiz yanaşmağa kimsənin haqqı yoxdur. “Günaztv-nin yaxında gücü bitəcək! Əhməd Obalı yerlərdə sürünəcək. Biz, Günaztv-nin önünə çıxacayıq!” kimi xayın düşüncələrin Azərbaycan Milli Hərəkatında yeri yoxdur və olamaz da!
Biz, Güney Azərbaycan Qurtuluş Partiyası olaraq Günaztv-nin danılmaz varlığına hər turlu yanaşan, onu qutlayan uyumlu orqanlarımıza, sitələrimizə, şəxslərimizə sağol diyir, öz yanaşım tərzimizi aydınlaşdırmaq üçün bir örnək olacaq davranış arzusu ilə sözümüzü bitiririk: Kaş ki, DAK-lardan birinin Günaztv-yə ünvanlandığı təbrik müraciətinin eynisi də, ikinci DAK-dan gəlmiş olsaydı. Kaşki...
Güney Azərbaycan Qurtuluş Partiyasının sözçüsü
Eldar Qaradağlı
2010-05-05

Ərsan Ərel: "Bir Türk özünü anlayandan sonra daha İrançı deyil, Turançı olar."

Güney Azərbaycan Milli Azadlıq Hərakatının fəallarından olan, yazar-araşdırmaçı Ərsan Ərelin (Əkbər Zülfinin) GÜNAZ.TV Mətbuat Xidmətinə verdiyi müsahibəni sunuruq.

- Əkbər bəy, xoş gördük Sizi! Bu gün Güney Azərbaycan məsələsində ən çox dartışılan məsələlərdən biri də, bu məsələnin həlli ilə bağlı vahid konseptual fikrin olmamasıdır. Bu gün bu məsələdə vahid ideoloji xətt formalaşıbmı?
- Kəsinliklə onu deyək ki, Güney Azərbaycanın ulusal düşüncəsi umulduğu kimi olqun biçimdə biçimlənməmişdir. Biçimlənsəydi bu gün Güney Azərbaycan qonusu dünya kamoyu gündəmindən düşməzdi. Çün, orada bir azınlığın haqqı deyil, sömürü siyasətlərin qurbanı olan 30 milyondan çox insan haqqından söz gedir. Bir də içəridə səslənən düşüncələrlə dışarıda səslənən düşüncələr ayrıdır. İçəri gerçəkləri, dışarı isə xəyallarla qışqırtıları(provoksyonları) yansıdır. Daha doğrusu, içəri düşüncəsəl günün gərəksimlərini, dışarı isə geçmişdə uduzulmuş siyasal oyunların ahvaylarının yansıdıcısıdır. Bu açıda içəriylə dışarını bir birinə bağlayacaq ortaq düşüncələrin azlığından, birlikdə hərəkət etmələrini olanaqsız edir. İçəridə Məhkum olunmuş Türkü, Farsdan ayıracaq etgənlər(faktorlar) gündəmdəsə, dışarda o etgənlərə qarşı gənəldə qaşınmalar var. Örnəyin, Bozqurd işarəsi Güney Azərbaycanda Türkü Farsdan ayıran bir etgəndir. Bu etgən biriləri üçün sıradan görünə bilir. Ancaq bu mitoloji etgənin arxasında böyük bir tarixin olduğunu düşünərsək, topluma ulusallıq açısından nə kimi etgili olduğunu qavraya bilərik. Çox sıradan görünən Bozqurd işarəsi,tarix qururunu itirimiş bir ulusa var olma simgəsi durumundadır. Bu simgə " Sən Farsdan ayrısan” deyir. Quzey Azərbaycanda ulusallaşma dönəmində bu ayrıcalıqları aydınlar üzə çıxararaq, toplumda ulusal özgüvən yartıdılar. Bildiyiniz kimi əski Fars yazını(ədəbiyatı) Türk saraylarının Təpəgözüdür. M.Ə. Rəsulzadə "Klassik fars ədəbiyatına Türk sarayları dayəlik etdilər” dediyində haqlıdır. Bu Təpəgöz sonralar Türkü toplumsal ruhsallıq (Sosyal psikoloji) açısından bütünüylə yox etməyə qalxdı. Bunun üzündən Qəznəli Mahmuddan Qacarlara kimi, Türkcəylə onun ozanları saray qapılarının eşiyində qaldılar. Quzey Azərbaycanda 19.cu yüzilin sonu, 20.ci yüzilin başlanğıcından bu aşağılanmaya son qoymaq üçün düzənli biçimdə aydınlar toplumu aydınlatdılar. Örnəyin M.C. Məmmədquluzadə, M.Ə.Sabir,Ə. Haqverdiyev, Üzeyir hacıbəyli, ... Əski Fars yazınını " Şahit” yazını olaraq topluma tanıdır, onu aşağılırdılar. Məmmədquluzadə çeşitli filatonlarında əski fars yazınını aşağılarkən, bir filatonda isə açıqca o yazını uşaqbaz, nəşəxor yazını olaraq yazar. Hacibəyili bu yazını "O olmasın bu olsunda” Məşdibadın ağzından bir Farsca beytlə "şahit” yazını olaraq dəyərləndirər. Bunların bütün yüzillər boyu yalnış siyasətlərin sonucu, Türkcənin aşağlıq taxıntısından(kompleks) qurtarılması üçün yazılırdı. Bunun üçün Quzeydə Türkcə, Farsca qarşısında aşağılıq taxıntısından az da olsa qurtardı. Ancaq yazınçı (ədəbiyatçı) şeyx Nəsrullahların qazanc qaynağı olduğundan dolayı, yenə də əski fars yazınına qarşı vurğunluq duyanlar az deyildir. İran da son 20 ildə bundan olduqca öz siyasəti üçün yararlanır.
Güney Azərbaycanda yüzillər boyu topluma aşılanan aşağılıq duyğuları toxtadacaq etgənlər üzərinə yatırım qoyulmalıdır. Nə yazıq Güney Azərbaycanda ulusal toplumsal yazının yoxluğundan dolayı, hərə əsir olduğu siyasal düşüncələrin yükünü bu alana daşıyaraq, qarşı durmaların çoxalmasına nədən olur. Buna görə də Güney Azərbaycanın ulusal hərakatındə ortaq bir düşüncəyə varılmır. Bu açıdan da Güneylə bağlı hansısa siyasal, əkinsəl(kültürəl) toplumsal bir qurum yaradılan kimi parçalanmağa sürüklənir. Çün, bu qurumlara qatılan insanların dünya görüşləriylə, kiraladıqları düşüncələr,Güney Azərbaycanın ulusal çıxarlarıyla bağdaşmamaqdadır.
- Hər bir xalq azadlığını və bütövləşməsini əldə etmək üçün, ilk olaraq düşüncələrində onun fəlsəfi-ideoloji bazasını yaradır. Ondan sonra bu, sistemlə hərəkət edir. Biz bunu Alman xalqının birləşməsində də görürük. Ancaq, bizdə nədənsə,azadlığın əldə edilməsi üçün, "proseslərin yubadılmasını”, "mənasız dartışmaları” görürük. Siz, mənim səsləndirdiyim fikirlərlə razılaşırsınızmı?


- Bütünüylə doğrusunuz. Burada bir neçə etgili etgən vardır. Toplumun inancı, gələnəksəl düşüncələrin tutuculuğu, çağzsız əkinsəl anlayışların anlına ulusallıq damğası vuraraq yaşadılması, qonuyla bağlı ən önəmli etgənlərdir. Dini bizə uşaqların gələcəyi üçün gün ağlamaq yerinə, ölülərə ağlmaq kimi, Kültürü də yaşamın bir güncəl bəzəyi yerinə ölü dədələrin qalıtı( irsi) olaraq aşılamışlardır. Buna görə də biz güncəl qonuları deyil, ölülərin əski savaşlarını sürdürən bir ulus görümündəyik. M. ə. Sabir deyər,” Şəhri məlumunuzun vəzi qərari necədir? Həmdüllillah necə görmüşdüsə Nuh öyləcədir.” Bizə aşılanan kültür də bu din kimidir. Yüzillərin hərmsaraylarında tökülən göz yaşlarını, zalımların çeşitli cinayətlərini, nökərçılik, xanlıq, bəylik davranışlarını çağımızın gənclərinə aşılamanın sonucu, belə bir gerici toplum durumuna gəlmişik. Ancaq bizimkilər xan bəy görünmək üçün, bu gericiliyi gənciliyə aşılamaqla uğraşırlar. Çün, onların düşüncələrinin nisgil durağı Koroğlu belə deyil, xanların buyuruqlarıdır. Bu açıdan geçmiş ölülərin savaşları güncəl qonulardan bizi uzaq tutur. Bu gün Güney Azərbaycanın ulusal hərakatında bu əxlaqın yaşanmasından dolayı, sıraqulluq(hiyerarşı) takımerki(oliqarşı) istəklər qarşı durmaların başında gəlir. Biriləri başqalarına qarşı qoymaq üçün başına özündən çirkin neçə kişini toplamış, dediyiniz yersiz çağsız dartışmaları gündəmdə tuturlar. Bunların bütünü gericilikdən qaynaqlanır. Bunlardan qurtulmaq üçün, bizi yerə,çağa sınırlandıracaq bütün düşüncələrdən qurtulmamız gərəkir. Alman ulusu Luterin Vatikandan cəhənnəmin qəbzini alıb qaçışından sonra, bərbərlikdən, Germançılığa döndü. Almanlar onlara aşılanan bütün özgəçiliklərdən qurtulandan sonra, özgüvələ ulusal kimlik tapabildilər. Bizdə bu olmamışdır. Bizdə sıra dışı düşünənlər dinçilərə görə Kafir, hakimiyətlərə görə Vətən xainləri olmuşlardır. Bu anlayışlar olduğu sürəcə hansısa güncəl dartışmaların çözülməsini gözləmək çətin olar.
- İranı min illər boyu türk sülalələrini idarə etməsi bir tarixi gercəklikdir. Ancaq, cox təəssüflər olsun ki, iki yüz il ərzində türk sülalələri fars mənafeyinə xidmət edən siyasət yürütdülər. Nəticədə də, İran türkün nəzarətin çıxıb, farsın nəzarəti altında keçdi və türk toplumu İranın min illər boyu içtimai-siyasi və sosial- mədəni həyatında oynadığı aktiv rolu və passionarlığı sıradan çıxdı. Bu, Azərbaycanda bəzi tarixçilərin, araşdırmaçıların ortaya gətirdiyi fikirlərdəndir. Bir araşdırmaçı olaraq sizin yuxarıda səslənən fikirə münasibətinizi bilmək maraqlı olardı.
- Mən bu qonuları Quzey Azərbaycanın tarixçilərində gördüyüm üçün, 1993-ci ildə Cümhuriyyət qəzetində "Güneyin Quzeysiz ağrıları” başlıqlı çox sayda yazılar yazdım. Bir sıra müəyyən səbəblər və anlaşılmazlıqlardan dolayı yazıları dayandırdım. Bir həftə sonra prezidentin xüsusu idarəsindən yazıların dayandırılmasının nədənini sordular. Mən nədənlərimi dedikdən sonra , başqa bir yerdə onların sürdürülməsini istədilər. Ancaq mən məmur olmaqdan qorxduğum üçün ona razı olmadım. Hörmətli Azərbaycan Respublikasının eks-prezidenti mərhum Əbülfəz Elçibəy də sürdürülməsi üçün neçə kəz Kələkidən sifarşı yolladı.
Nə yazıq Azərbaycanda tarıxlər Avropa mərkəzçilik quramçılarının kopiyasıdır. Azərbaycanda tarıx bilimi olduqca gəlişməmişdir. Bunun da ən böyük nədəni egemən ulus olan Rusların qısıtlamalarıdır. Bu açıdan topluma olduğu kimi gerçəkləri yansıda bilməmişlərdir. Örnəyin B. Vahabzadə Gülistan dizgəsində(poemasında) "Ağalar kimidi hər ikisi də yad” deyir. Bildiyimiz kimi Türk sülaləsi qacarlar dönəmində Azərbaycan ikiyə bölünmüşdür. Bu yanlış tarıxlərin yazılmasından qaynaqlanır. İranda Türklər son min ildə deyil, oranın əski yerliləridir. Caməüttəvarixdə oranın bütün yer adlarının Oğuzxanın verdiyi yazılıdır. Öğuzxan mifinin ən azından miladdan öncə 3500-4000 il olduğu deyilir. Ancaq Farsların Afriqadan bu bölgəyə 3000 il öncə belə gəldiyi hardasa yazılmamışdır. Bu gün Farsların ən yaxın soydaşları olan Svahillilər (60milyondan çoxdular, Fars dili isə bu dilin bir ləhcəsidir.) Tanzaniyada, Uqandada, Konqoda, eləcə də Afrikanın doğu ölkələrində yaşamaqdadılar. Farslar yüzillər boyu Türklərlə burada qohumluq ilişgiləri qurduqdan sonra, azacıq Afrikalı soydaşlarından seçilirlər. Ancaq İranın Güneyində(bəndər abbasda) olduğu kimi Afriqalılıqlarını qoruyurlar. Bu açıdan bizdə tarix gerçəkləri deyil, Avropalıların mərkəzçı siyasətlərinin yansıdıçısıdır. Bunu son yüz ildə qacarların boynuna yıxmaq da doğru deyildir. Bunu Qəznəli Mahmuddan bu yana gəlmiş geçmiş bütün Türk hükümətlərində görmək gərəkir. Türk hükümətləri özlərində daha vasılı olanı qırağa qoyub, özgələrində olmuyana olanaq yaratdılar. Farslar islamdan 300 sonra qoşuqla(şeirlə) tanış olarkən. Türklərdə onun daha gəlişmişi olmuşdur. Divaniluğatda bunu açıqca görürük. Ancaq son iki yüz ildə Türklərin üç qitəyə egemənliyini (asiya, afriqa, avropa)içinə sindirənmiyən sömürücü güclər, uydurma tarixlərlə yanaşı, Türklərə qarşı geniş alanda savaş açdı. Qacar mirzəsi olan Cəlalutdövlənin, M.F. Axundovun, Z. Marağalının, Tərbizli Talıbovun, sonralar Kəsrəvinin, İranşəhrin, Şəfəqin... Farsçılıq hərəkətinə qatılmaları bilimsəl deyil, siyasaldır. Bunların arxalarında sömürü izləncəsi (proqramı) bilimsəl olaraq görünürdü. Bu açıdan Qacarları suçlamaq doğru deyildir. Qacarlar dönəmində, Türk dili fars diliylə yanaşı devlət diliydi. Nasirətdin şah ikinci avropa gəzisindən sonra(1875), Rusiyada olan qazaq əskri düzənini %75 üst düzey əsgərlərin Türk olması qoşuluyla yaratdı. Möşirütdövlə Əski İran tarixi yapıtında, Qacar devlətinə yalmanmaq üçün,onların Sülaləsini əski bir Türk sülaləsi olan Əşqanlılara bağladı. Demək istədiyim, Qacarlarda Türk olmağı aşağı görmək kimi bir olay söz qonusu deyildi.Ancaq yüzillər boyu din çadırı altında Farslar saraylarda etgili olmuşlardır. Qacarlarda isə bu etgi son hədə çatmışdır. Buna görə də Avropanın yardımıyla bir məhtərin(rıza şahın) devlət çevirilişiylə o boyda devlətə son qoyuldu. Çün, saray öz kökü üstündə durmamış, özgə köklərə boyun əymişdir. Son min ildə Türk xaqanları yalnız siyasal egemənliyə üstünlük vermişlərdir. Bu açıdan başqa alanları özgələrə qaptıraraq, onlara olanaq yaratmışlardır. Bundan dolayı, Türk orxan, yenisey yazıtlarında olduğu kimi daha özünü göylərə qaldırmırdı. Bu gün Quzey Azərbaycanda da devlətlə bilginlərin yanlışından dolayı, toplumda dil, tarıx güvəni olduqca azdır. Yazılmış tarixlər çəlişgili (ziddiyətli) dil isə ikinci əl bazarına(bit bazarına) dönüşmüşdür. Elə Qacarlar dönəmində də bu durum vardı. Bu gün Azərbaycan dilinin durumuna baxsanız bunu görərsiniz. Hər kim hansısa bir yabancı dilin ölüsünü düşüncəsinə uyğun bilirsə,bu dilə daşıyıb, dilə yük edir. Mən bu qonulara sizə yolladığım " Dündən bu günə Güney Azərbaycan” başlıqlı yazılarda deyinmişəm.
- Hazırki, və gələcək vaxtlarda İranın türkləşməsi ideyasına neçə baxırsınız?
- Mən özlüyümdə bir az sıradan vətən anlayışından uzaq düşünənəm. Güneydə ikinci, üçüncü sinifdən firdovsinin o zallə yapıtı bizlərə oxudulur. Bir Türk özünü anlayandan sonra daha İrançı deyil, Turançı olar. Bunun üçün mən özümü anlayandan sonra o addan bütünüylə soyunmuşam. Mənim vətənimi sınırları, danışdığım dilin sınırları boydadır.Ancaq bu vətən özünü yeniləmirsə, varsallaşmırsa, qohum qonşularını da itirə bilər, özünü də. Bu gün bağımsız devlət olan Quzey Azərbaycan da belə dilin yaşaması quşqu altındadır. Nədənini isə dilin yüzdə doxsanının qocalığında axtarmaq olar. Güney Azərbaycanda da Toplumdan alınmış dil, tarix güvəni qaytarılmayana kimi bunlar xəyallardır. Nə yazıq bizim bu qonulara siyasal, toplumsal, əkinsəl yatırımımız olduqca azdır.
- Maraqlıdır ki, dünyanın təbii-resurslarla zəngin dövləti olan İran İslam Respublikası geopolitik proseslərdə özünü bir güc dövləti kimi göstərə bilmir. Bunun səbəblərini nə ilə bağlayırdınız?
- Qacarlardan sonra, o ölkə sömürü güclərin egemənliyindədir. Oranı yönəldənlər isə bütünüylə, onların oyuncaqlarıdılar. Bağımsız olmayan yönətimlərin ,bağımsız bir güc olma olanaqları olmaz. Çağın gərəksimi olan bilimlərin qısıtlandığı bir yerdə, gücə çevrilmədən söz etmək olmaz. Bu açıdan yalnız oradan deyil, ideolojiların sınırladığı bütün devlətlərdən, uzun sürəli güc olmanı ummaq yersizdir.
- İranın gələcək dövlət modelini necə görürüsünüz?
- Görmək istəmədiyim bir yerdə, modeldən danışamam. Ancaq Azərbaycan Türkü orada Dilini gəlişdirib, varsallaşdırarsa, çox çəkmədən bizim diləklərimiz çin ola bilər.
-Sonda, Sizə öz təşəkkürümü bildirirəm suallarımızı cavablandırdığını görə.
Siz də sağ olun. Umaram sorularınızı doğru anlayıb, doğru yanıtlaya bildim.
Söhbətləşdi: Elnur Eltürk

Hilal, Amstérdam Toplantısından bir İzlenim

Bayraqçılıqdan bayraqsızlığa!*
Amstérdam Toplantısından bir İzlenim

12 Aralıq (Désambér): Saat 520 Köln’den qatar ile yola çıxıb, Mönşéngladbax şeheri üzerinden axtarmalı (qatarı deyişdirerek) Amstérdama gédirem. Mönşéngladbaxa bir duraq qalmış “demir yolları üstünde insanların dolaşdığınadan qatarımız buradan ileri gétmeyib, burası son duraq olaraq Kölne géri döneceyik. Mönşéngladbaxa géden yolcularımızdan otorposları(otobusları) qullanmaları istenilir” duyurunu (anonsu) éşidince bağlantı qatarı qaçırıb bir saat yubanmağım kesinleşir. Saat 10 sularında Amstérdama varıb, zaman öldürmeden taksıya atlayıb birbaşa toplantı yérine gédirem, 20 deqiqeden sonra yérin deyişdiyini giriş qapının üstündeki yazıdan öyrenib, yéni yére yollanıram. Taksıcı adrési tapmaqda baya zorlansa da ora-bura téléfon édenden sonra meni toplanağa (toplantı yérine) çatdırır. Salona girib, çoxunluğu orta yaşı aşmış qır saçlı beylerden oluşan uzaqdan-yaxından tanıdıqlarımın uzun zamandan sonra géne bir arada eyleşdiklerini görüb sévinirem! Amfitéatrın géniş sekisinde (sehnesinde) bir danışmacı kürsüsü önünde 12.12.1945-12.12.1946 arası Günéy Azerbaycanda qurulan Démokrat Firqesi Hökümetinin başçısı S. C. Pişeverinin orta boy aq-qara bir şekili asılmış, onun bi iki métir sağında Divan adlandırdıqları çoxunluğu yéni éle de eski fédéralçılardan oluşan 7 kişilik Yönetici Qurulu üyeleri yér alıblar. İlk baxışda “ağırbaşlı” görünen qızqın danışıqlara baxmayaraq qırmızı-turuncu prede-asqıların boyasına bürünen salon şenlik havasını çağrışdırmağa daha üstünlük vérir.
Qatılımcıların (iştirakçıların) bir bölümü éle de aparıcılar bir gün erken gelerek önceki axşam öz aralarında “toplantının yol xeritesi” adı vérilen bir gündem tutanağı(protokolu) hazırlayıb, indiki danışıqlar da el qovzamaqla vaxt alınaraq 3-5 deqiqelik onun üzerinde gétmelidir. Anlaşılan, tutanaq anlaşıldığı kimi yazılmayıb, bir néçe söz, o sıradan İstiqlal sözü bilinmeyerek yazqandan (qelemden) düşübdür. Öyrendiyime göre Yönetici Qurulu séçimi olmayıb, üyelerin kimler olmağı da éle dünen yada önceden bellirlenibdir.
Toplantıya qatılanların çoxunluğu Almanyadan, İsvéçden olmaqla géçmişdeki toplantılardan bir-birlerin tanıyanlar, ancaq ilk kez bélençi toplantıya qatılanlar da yox sayılmazlar. Génellikle qatılımcılar dörd istiqlalçı, bir fédéralçı örgütden, bir néçe dernek üyeleri ile çox sayıda bireylerden(ferdlerden) oluşur. Qatılımcıların ezici çoxunluğu istiqlalçılardan oluşursa da “yéni” éle de “eski” fédéralçıların başatlığı étmeleri gözden qaçmır.
Gündem Tutanağı açıqca iran adlandırılan yérin yönetim qarşıtlarının (muxaliflerinin) yazınını (edebiyatını) yansıdır. Danışıqlar “uzlaşmacı”(kompomis yönlü) özellik daşıyırsa da anlaşılmazlıqların ört-bas édilmesi gizlenmir. Aqsaqqalların birinden “gelün biz minimumların üstünde anlaşax taki maksimum işler görax” önerisi, ilk baxışda qulaq oxşayıcı bir söz olsa da içinde böyük anlaşmazlığın yatdığı da bilene aydın olur. Démek, ay Qurtuluşçu bayrağından, toprağından, amacından el çek, gel bizimle bir yolda –minimalist- ol! Söz sırası, danışıq-davranışından bélençi toplantıya ilk qatılması olduğu belli olan bir ağbaş yurddaşımızın fars toplantılarında olan uslubla yumuruqlanmış elinin gösteri(şehadet, işaret) barmağını qılınc kimi havada sağa-sola fırladaraq gür sesle qarışıq bir dilde hedeleyici sözleri toplantıya damğasın açıqca vurur. O, fédéralçılığın tek çıxış yolu olduğunu éle de Pişeverinin qoyduğu örnekden başqa séçeneyin olmadığını, kürdler ile işbirliyini seslendirerek “and” içdirmeye çalışır. Dinleyicilerin uzun süren çaşqın baxışlarını görünce déyesen gürültülü davranışı, sözleri öz qulağını da azarlayıb, danışığının sonunda sesi gétdikce yumuşalmaya doğru géderek batır. Sonra, bu davranışa yorum olaraq tanımadığım bir qatılımcıdan qulaq ardı bu sözü éşidirem: İstiqlalçı birisi béle éleseydi, déyerdiler indiden asıb-kesirler!
Söz sırası mendedir, buarada “toplantının yol xeritesi”ni de oxumuşam. Sözüme menden önceki uzun-uzadı danışan yurddaşımızın hedeleyici davranışına tepki olaraq “umarım men de duyqusallığa qapanmayam” ile başlayıb déyirem: Günéy davası bir düşünsel(idélojik) dava déyil onun temeldaşı da irançılığa qarşıdır. Bu Yol Xeritesi iran adlandırılan yérin qarşıtlarının -Yaşılların- xettini yansıdır. 3-5 deqiqe vaxtım var, ancaq sözümü aparıcı xanım burda kesib déyir: vaxtımız azdır déyilmiş sözleri bir de tekrar élemiyek. 1 deqiqelik sözümü sürdürüb déyirem: Bugünkü davamız géçmişdeki Meşrute, Pişeveri hereketleri ile qarşılanmaz, bu modérn milli bir hereket, felsefesi de Türkçülükdür, bu yazıda (yol xeritesinde) Türkçülükden héç söz yoxdur . Modérn bir hereketi 60 il bundan qabaqkı yöntemler ile qabağa aparmaq olmaz; bir de bizlerin çoxu azından 20-25 ildir içeriden çıxmışıq içeride olub-qalanları anlamaqda zorluq çekirik, bizim hereket bağımsız qurtuluş hereketidir, “Yaşıla” bağlanmaz, bu hereket ondan eskidir, kimse kimseye qatılmalı olsa da onlar bize qatılmalıdırlar, biz onlara yox.
Danışıqlar sürüb, saat iki sularında ara vérilerek “workshop” adı vérilen qruplarda danışıqlar başlayır. 20-30 kişiden (neferden) oluşan 7 deyişik otaqda yérleşen qruplara birer Yönetici Qurulu üyesi başçılığı ile 3 kişi aparıcılıq édir. Qruplar-a,-ı qatılmaq, deyişmek serbestdir. Ancaq, görünen kimse qatıldığı qrupdan başqasına deyişdirmir. Bizim qrupda danışıqlar güncel qonular olmaqla génelde istiqlal, fédéral üzredir. Burada géden danışıqlardan elde édilen sonuclar tutanaq olaraq toplantının sonuc bildirisine yansımalıdır. Qrupda olan Türkmen soydaşlarımızdan biri déyir: Fédéralçılıqdan danışmaq vaxt itirmek, özümüzü aldatmaqdır. O Sovét Birliyini örnek vérib déyir: Bildiyiniz kimi Sovétlerde, bütün institutları ile özlerine bağlı 15 cumhuriyet var idi, ancaq urusların isteyi olmadan bu cumhuriyetlerde héç ne olmazdı, Qırqızıstanda, Qazaqıstanda, Türkmenistanda yérli xalq eritilib bütünlükle uruslaşdırılmaqdaydır, yérli oxullar artıq yox sayılmaqdaydır. Bélençi cumhuriyetlerde béle, xalqımız öz kimliyin qoruya bilmediyi yérde néce fédéralçılıqdan danışmaq olar, farslar hankı haqları gerçekden fédéral bölgelere vérerler? Yuquslavı’da yürümeyen fédélalçılıq kesinlikle iran adlandırılan yérde yürümez!...
Danışıqların uzlayışcı yataqda gétmesine çaba gösterilir, men de söz alıb déyirem: Birliyimiz olmursa da iş-birliyimiz olabiler, bu da bağımsızlıq (istiqlal) isteyi üzerinde gerçekleşe biler, bağımsızlıqda dil isteyene dil, fédéral isteyene fédéralçılıq, özgürlük(azadlıq) isteyene özgürlük, bayraq isteyene bayraq, bütövlük isteyene de bütövlük vardır.
Vaxt sona çatır, ancaq bir-iki qrup danışıqların sürdürürler, vaxtı qullanıb otaqların birine girirem. Oradakı danışıqlar da her zamankı sonu olmayan çéşitli qonulardan başqa déyil, burda da yénileri duyqusal danışıqlarından éle de qonulara yanaşmalarından hasadcasına tanımaq olur.
Salonda eylenceli bölüm başlayıb, buarada isteyen de yémek yéyebiler. Yémek qonusuna bundan artıq da toxunmağa deymez! Eylenceli bölüm çéşitlidir, oyun havalarından muğama dek uzanır, ancaq en coşqulu bölüm Günéyin özgürlük harayçısı, öz déyişi ile xalqımızın “deli” ozanı Araz Élses’in çıxışıdı. O sazı-sözü ile dile gelmeyen duyquları qanadlandırıb, alqışlar içinde, qabarıq ulusal menliye bürünen yumuruqları qurtarıcı qurd simgesine dönüşdüren “haray haray men Türkem” sözleri salonu yérinden oynadır. Bir sıra qatılımcıların ses-sese vérdikleri Qurd Ulayışlarını ilk kez éşiden bir sıra “démokrat aydın”ların qabarıq oturuqları oturduqları otruqaclarda (sendelilerde) gétdikce kiçilib aşağı batması da gözden qaçmır. Danışıqlar sırasında, Araz salonda olmasa da déyesen olub-bitenleri sézib, xeberi vardır! Oxuduqlarının hamısı bağımsızlıq, bayraq ile ilgili fırıldaqçılığa kesgin tepkidir. Bunun üzre, programdan sonra qonaqévinde öz aramızdakı danışıqda “Divan”da oturanların biri, yarı zarafat, yarı ciddi Araza üz tutub “bütün gün toxuduqlarımızı sen zay étdin” démesi de burda vurqulanmalıdır!
Toplantıya çağrışda, bu toplantının düzenlenmesi héç belli bir qrupa bağlı olmadığı bildirilmişse de eylenceli bölümün aralarında İstiqlal Partisi üyeleri déye sekiye çağırılan kişilere, toplantının düzenlemesinde vérdikleri emekden dolayı sağol déyilmesi alqışlansa da bir sıra qatılımcıların bir-birine himli baxışları da gizlenmir.
Qonaqévinde, kimi çoxdan görmediyi dost-tanışları ile kimi de yéni tanışdıqları ile kiçik qruplarda gécenin géc saatlarınadek içden, gönülden danışıqlar aparırlar.
Bazar günü toplantı bildirilen çağdan bi iki saat géc başqa bir salonda başlayır. Yüz kişiyi(nefri) ancaq içine sığdıran salona, qonaqévine yavıq olduğundan yaya(piyade) gédilir. İlk başda toplantıdan çıxacaq Açıqlama yada yazılan déyişle “Beyaniye” qatılımcılara paylanıb, onun üzerinde danışıqlar olur. Açıqlama içdenlik baxımdan dünenki “yol xeritesi”nden ayrılmazdır. Yalnız girişde bir az eklemeler, isteklere de biri artaraq 12 olubdur. Dünenki yol xeritesinde bilmeyerek İstiqlal sözü düşmüşdü, bügün ise bilinerek yazılmayıbdır! Toplantının önceden hazırlanmış “yol xeritesi”nin éle de “açıqlama”sının giriş sözlerine baxalım: Amstérdam diyaloq toplantısı İran İslam Cumhuriyetinin siyasi, iqtisadi ve ictimai böhranlar içinde çabaladığı günlerde kéçirilmekdedir. Siyasi hakimiyet ciddi sarsıntılar içindedir. İranda yaşayan toplumlar (sonra deyişib milletler) daha eveller olduğu kimi, bu réjimin basqısı altında yaşamaq istemediyi üçün öz étirazlarını bildirmekdedirler. Dini déspotizmin heyatinin sonu geldiyi bu günlerde Azerbaycan-Türk milletinin milli, mübarizesine daha sıx şekilde şahid olmaqdayıq.... Üstdeki bu kiçik alıntıdan bu toplantının hankı yolda aparılması açıqcasına ortadadır. Bu yazının yazı dili hankı düzéydedir, bir yana qalsın, onda géden düşüncenin ana çizgisi iran adlandırılan fars devletin “réformcı” adlanan qarşıtlarının yazınından başqa déyil, burda yalnız réjim daha doğrusu erk (iqtidar) davası gédir, dizge(sistém) davası yox! Açıqlamada fars sözü kesinlikle yoxdur, onun yérine –Günéy Afrıqa Élliyi (Cumhuriyeti) qıraq- héç bir siyasal yüklem daşımayan “apartayd” sözcüyü qullanılıbdır.
Açıqlamanın üzerinde danışıqlar başlayıb, géçmiş iranlı örgütlerde her zaman tutanaq gereyi olduğu qadın, uşaq, işçi haqları gibi bir sıra basmaqalıb(kilişeli) toplumsal qonular da ortaya atılır. Men de söz almaq isteyirem, aparıcı bey mene vaxtın az olduğunu gerekce göstererek déyir: Ne olar Siz danışmayın da! Bunun üzere ön sırada oturanlardan “niye qoymusuz danışa” sesleri gelince kiçik bir qarqaşa yaşanır. Ne ise mene söz vérilir. Déyirem: Biz kilişeli qonulara girmek zorunda déyilik, ancaq bu Açıqlamanın héç bir yérinde fars sözü işlenmeyib, bizim davamız şovenist fars réjimi, hakimiyeti ile dir, bir de 4. istek açıqcasına fédéralçılığı ortaya qoyur.
Gereksiz görülende(!) söz vaxtı çox qısıtlanır. Örnek üçün, danışmaq isteyenin birisine aparıcı xanım 30 saniye vaxt vérir, ancaq bu 30 saniye vaxtın az olması üzerinde néçe deqiqe tartışma gédir! Başqa qonulara géçmek zorunda olduğundan, Açıqlama üzerinde düşünce-önerileri yazılı olaraq Yönetici Quruluna vérilmesi istenilir, ancaq Açıqlamanın son çıxışından belli olduğu kimi bu yazılı öneriler géçersiz olub, fars sözü ise bir kez yérin alıbdır.
Qadın haqları üzre yazılmış iki bildiri oxunur. Bir Cemiyetin verinden yazılan, 3-4. sınıf uşağın inşasına daha çox benzeyeni, oxuyan uzun-uzadı oxumaqda baya zorluq çekir. Obirisini de Yönetici Quruluna başçılıq éden xanım yazıb, oxuyurken “burası féministlerin yığıncağı déyil, bizim başqa sorunlarımız var” tepkisi ile qarşılanınca géne qısa süreli bir qarqaşa yaşanır. Bu qonu ara-sıra daha dartışmalı durumları da yaradır. Örneyin; danışmacının birisi qadın haqlarının qorunmasını daha qabarıq biçimde savunanlara, qadınların toplantıdakı sayısının azlığından yaxınanlara üz tutub “be siz özüz niye qadınlarızı yanıza alıb getirmediz?” démesi.
Dünen “gelün biz minimumların üstünde anlaşax taki...” déyen aqsaqqalımız söz alıb, “qadın” sözünün yérine “xanım” işledilmesini çox vurqu ile qanıtlamağa çalışır. Belli olan, o, qadın ile xanım sözlerinin ikisinin de dişi insanlara déyilmesini bilir, ancaq bunların ayrı-ayrı anlamları olduğunu bilmir. Déyir: “Günéyde biz xanım diyerux Şumalda qadın diyeller, biz bunu Güneylilere göre yazırux, gerek xanım işledex”. Bu arada başqa öneriler de seslenir. Birisi uşaq haqları ile ilgili bir bildirinin yayınlanması, birisi de Qarabağ-Xocalı ile ilgili bir Açıqlama yayınlanmasını isteyir, ancaq, Qarabağ qonusu indilik burda gündemimiz déyil sözü ile qarşılanır. Ara vérilib, çay ile bağlava ağızları şirinledir.
Bélençi yérlerde kitab, qezét kimi yazılı gereçlerin (matéryalların) sunulması gözlenir, ancaq béle déyil. Iki kitabdan başqa héç ne yoxdur, birisi dil bilgisi üzre, obirsi de şe’r kitabıdır. Bunları, yazarlar özleri getirib, maraqlılara armağan olaraq da vérirler! Men de “Günéy Azerbaycan’ın Ulusal Bayrağı” adlı yazımı çoxaldıb, toplantının ilk günü paylamışdım. Burda görünen görüntü (menzere) yazılı yoxsunluğumuzun açıq örneyi olaraq durumumuzum néce acınacaqlı olduğunu sergileyib, derinden düşünmeyimize gerekce olur.
Ulusal Dévinimin sıralarından olan dusdaqlılarla ilgili bir açıqlama oxunur, bir-iki öneri ile sonuclanır. Oxuyucu, özünü 41 ilden beri Azerbaycan sorunu ile siyasal temelde uğraşan, 26 ilden beri de bütün azerbaycanlı qrupların arasında bağlaşdırıcı, uzlaşdırıcı birisi olduğunu bildirerek qatılımcılara tanıtdırır!
Qaşqaylı bir soydaşımız söz alıb, toplantını qutlayaraq Qaşqay Élinin gözü Azerbaycanlıların yolunda olduğunu démesi, derin duyqusalığa yol açıb, dayanışma (hemreylik) qarşılığı böyük alqışlarla desdeklenir.
İçeriden Avrupaya yéni gelmiş bir genc, özünü içerideki örencilerin sözcüsü olaraq tanıtdırıb, söz aparır. O, toplantının Açıqlamasında(Beyanesinde) géden bir sıra qonulara toxunub, déyir: Niye Milli Hereketin 1374-de (1995-de) olan fealiyetlerinden, Örenci Hereketinden söz gédmeyib, yalnız 1384-85 (2005-2006) olaylarından söze başlanır. Sonunda da éşikde olanları içeriye yol göstermeye qalxışmaqdan uzaq durmağa yalnız desdek olmağa çağırıb, “Yaşıl Dalqa”ya qatılmamağı vurquluyurken böyük alqışlarla qarşılanır.
Sonuncu qonuşmacı çoxlu dartışmadan sonra 7 deqiqelik vaxt isteyinden 4 yénib, Ulusal Dévinimin aparıcı ölü-diri kişiliklerinden (şexsiyetlerinden) ad apararaq onların bu yolda vérdikleri emeklerini anımsadıb, bir çéşit qahramanlaşdırır. Bu qahramanların başında da öz uşaqları ile özge bir dilde danışan, bir-iki il önce obir dünyaya köçen, susqun alım qocalarımızdan birisini, siyasal düşünce yaxınlığından dolayı yérleşdirir. Sayılan adların içinde yurddışında olan, ayaqlarına daş deymesin illerden beri düz yérde yürüyen, bir tümce(cümle) béle öz dillerinde yaza bilmeyenlerin adı da çekilende yanımda oturanların birisi obir yanındakına déyir: Bu niye béle yaltaqlıq éliyir? Yanıt: Yaltaqlıq déme, yaxçı déyil, bu yağ çekir! Çörek borc vérir sabah da alacaq. Bu danışığı éşidenden sonra men de öz-özüme déyirem: Néce oldu, o Élçibeyler, Amanlılar, Çéhréqanlılar, Abbas Lésanlılar, Ezimi Qedimler, Ekber Azadlar éle de onlarca bu yolda canlarından mallarından géçenler qahraman olmurlar da yél esintisi ile bu yana gelenler bir atışla qahraman olurlar. Démek qahramanlar doğulmazlar, yaradılarlar sözü doğrudur!
Gelecek toplantını hazırlamaq üçün orda olan-olmayan 50 kişilik bir hazırlıq komitesi oluşdurulub, sıradakı toplantının harada, néce géçirileceyi de onun qararına bağlanır.

Sonuc:
Çoxunluğu illerden beri bir-birini tanıyan, kimin kim olduğu artıq belli olanların uzun süren durqunluqdan sonra géne bir araya gelmeleri çox sévindiricidir. Hamının bu işde istekli, xoşgörülü, bir yéni başlanğıca umudlu, bu üzden de gereksiz çaxnaşmadan qaçınır olmaları bir gerçek olaraq üzlerinden oxunurdu. Bu toplantının da başqa toplantılar gibi quruculuğunda (organizasiyonunda) olumlu yanı, olumsuz yanının olması héç önem daşımır. Önemli olan ondan elde édilen sonucdur.
Bir sürü insan dünyanın dörd bir bucağından ora toplanıb, bunların bir çoxu işinden el çekib, üstelik hamı belli bir parasal hezine de qullanıbdır. Gelenlerin ortalama 300 Avro géderleri olmuş olsa, 200 kişi barmaq ucu salıb-çıxmaqla 60 000 Avro artı salon éle de başqa géderler ile 70 000 Avro, başqa déyişle azından 100 000 $ üzerinde bir parasal arac qullanılıbdır. Bu da önemli déyil! Önemli olan, ora gelenlerin yanqıların söndürmek, xeyal qırıqlığına uğratmamaq, içlerindeki dürtünü (motivasiyonu) illeriye doğru güclendirmek, umudlarını yoxa çıxarmamaq, yéni başlanğıcın doğrudan da yéni olmasını göstererek gelecekdeki işlerimizin sağlam bir temele oturtulmasıdır.
Toplantıda “workshop” adı vérilen yöntem bu alanda deyişik ilk dénetim, ancaq vaxt öldürmeden başqa bir vérimi olmadığı üçün başarısız idi. Eylenceli bölüm qısa olsaydı, danışıqlara qoyulan qısıtlamalar azalabilerdi.
Birinci gün toplantıya qatılanların sayı iki qat, ancaq ikinci gün yarıya yénmesi düşündürücüdür. Yoxsa, bu toplantıdan da bir şéy çıxmayacağını alqılayıb, uzaqlaşdılar?
Yönetici Qurulunun önceden bellirlenmesi, kimlerin hankı yétki ile bu işe qalxışdıqlarının sorusun ortaya çıxarmaqla “yol xeritesi”nin de birilerinin verinden önceden hazırlanıb, quraşlı (planlı) olaraq toplantı gécesi yalnız o çerçivede bir sıra hazırlıqsız qatılımcılarla onaylayıcı danışıqların aparılması, onların qısıtlı önerileri béle bu Yol Xeritesine yansımaması toplantının saydamlığına (şefaflığına) ağır kölge salır. Qadınlar, dusdaqlılarla ilgili yazılan açıqlamaların ikisinin de belli bir örgütün üyelerinin yazmaları, kimlerin arasınad iş bölüşüyünün gétmesini açıqca gösterir. Bu toplantıdan amac, yalnız bir sıra önceden bellirlenmiş istekleri onaylandırmaqımışsa bu qeder xerce gerek olmadığı gibi bu qeder insanı da bir araya getirmek doğru yöntem sayılmaz. Ora gelenlerin, yéni bir başlanğıc üçün geldikleri göz adrı édilenmez!
Sorunlarımız olduqca böyük, ancaq ne yazıq sorunlarımızı çöze bileceyimiz ölçüye yétişmemişik, uzaq görenliyimiz olmadığı gibi dünyada baş véren siyasal qonuları yéterince anlamağa, gereken xırdalamağa (analiz étmeye) yéteneyimiz çatmır. Her zaman bir addım illeri iki addım dalı gétmekdeyik. İlkesizlikle(prensipsizlikle) durmadan bi taktik deyişdirib, bu üzden de amacımızıdan çaşırıq. Her bir toplumsal, siyasal dévinimde ilerileşme, gelişme, yetişme olar, ancaq nedense bizde gérileşme, yozlaşma olur! Biz bütövlükçülükden irançılığa, bayraqçılıqdan bayraqsızlığa, bağımsızlıq-qurtuluşçuluqdan da fédéralçılığa –oxu fırıldaqçılığa- bilmezliyin sürüklenirik. Haçan özümüze geleceyik!
Amstérdam söyleşim (diyalog) toplantısı düşünce olaraq çox başarılı, yöntem olaraq sulandırıcı üzücüdür. Doğruluq-düzlük olmayanda “yalan ayaq tutar, ancaq yériye bilmez” déyimi géçerli olar.
Amstérdam toplantısı “daynasorlar” ile “Yavru Qurdlar”ın boy gösterme ortamı olmadı! Yavrular bilincli olaraq méydanı “daynasorlar”a bıraxdılar. Onlar “daynasorlar”ın neslinin tükenmekde olduğunu yaqşı bilirler.

Hilal
Almanya, Köln şeheri

Babək Azəri hüquqçu, Yunis bəy Şamlı fikirdə təməl yanlışlığına davam edir

Bir müddət bundan öncə Yunis bəy Şamlı Günaz Tv - də çıxış etmişdir. Mən onun çıxışı ilə bağlı tənqidi fikirlərimi yazılı formada yaymışdım. Bu gün, yəni 2010 - cu il 22 yanvarda Şamlı bəydən mənə bir yazı gəlib çatdı və mən onu azadtribun sitəsində yerləşdirmişəm. Bu yazımın aşağısında həmin yazının linki var, buyurub oxuya bilərsiniz. O, çalışır öz yazısında mənim tənqidi fikrilərimə cavab verə. Əlbəttə, mən onun cavab yazısında yeni bir fikir görmədim, elə bu səbəbdən də ikiürəkli idim ona cavab verim, ya yox. Hər halda bəzi dostların məsləhətinə baş əyib, onun yazısı ilə bağlı bəzi mətləblərə aydınlıq gətirmək istəyirəm. O, öz yazısında qeyd edir:" Məncə, nə yalnız fars qüvvəsi və nə yalnız türk siyasi qüvvəsi İran rejimini dala oturdub və ya yıxa bilməz. Buna görə başqa millətlərlə işbirliyi bu şüar altında meydana çıxmalıdır: Müstəqil, milli səflər müəyyən demokratik platform və başqa millətlərin siyasi qüvvələri ilə işbirliyi əsasında meydanı istibdadın əlindən almaq lazımdır. Amma təəssüflə, Azərbaycan hərəkatı öz qüvvəsin indiyə qədər göstərə bilməmişdir. Və bu göstərişin olmaması üçün fars siyasi rəhbərləri arasında indiyə qədər Azərbaycan hərəkatına pay açılmamışdır." Burda qeyd etməliyəm ki, bir neçə gün bundan öncə Tehranın Azadlıq futbol meydanına on minlərlə azərbaycanlı yığışıb, yazılı formada böyük parça üstündə bu şüarları qaldırıblar: "Türk dilində mədrəsə", "Türk dili gərək rəsmi olsun!", hətta Azərbaycanın Milli Azadlıq Hərəkatının varlığını göz önünə gətirmək məqsədi ilə "Azərbaycan Milli Hərəkatı" kəlmələri yazılmış plakat da qaldırılmışdır. Və orada çoxsayda milli ruhlu şüarlar verilib. O cümlədən, "türk dilində mədrəsə, olmalıdır hər kəsə!", "Azərbaycan bir olsun, mərkəzi Təbriz olsun!" Bütün bu misalları saymaqda məqsədim bundan ibarətdir ki, istəyirəm Yunis bəyə bu sualı verim: Nə üçün Güney Azərbaycan Mİlli Azadlıq Hərəkatı naminə bir belə kütləvi etiraz aksiyasın görmür və bu barədə bir kəlmə də olsun, yazısında yazmır? Əksinə, yanlış məlumat yaymaqla belə bir gülünc iddianı ortaya qoyur:" Amma təəssüflə, Azərbaycan hərəkatı öz qüvvəsin indiyə qədər göstərməmişdir və bu göstərişin olmaması üçün fars siyasi rəhbərləri arasında indiyə qədər Azərbaycan hərəkatına pay açılmamışdır." Yenə də burda Yunis bəydən sual etməliyik: Ay qardaş, dəfələrlə sən öz çıxışında, yazında qeyd edirsən ki, Azərbaycanlılar öz müstəqil səfi ilə meydana çıxmalıdırlar. Amma heç izah verilmir ki, o, "müstəqil səf" deyəndə konkret olaraq nəyi nəzərdə tutur? Bizim xalq düzlükdən söhbət açanda, deyər ki, gəlin əyri oturaq, düz danışaq. Amma mən istəyirəm, elə düz oturaq, düz də danışaq. Yəni, nə oturuş tərzimizlə, nə də danışığımızla kimsəni çaşdırmayaq. Çünki müasir dünyada hadisələr o qədrə sürətlə cəryan edir ki, bizim oyun oynamağa vaxtımız yoxdur. Belə olarsa, hadisələrin arxasınca düşməli olarıq! Üstə qeyd etdiyim kimi, Yunis bəy öz yazısında qeyd edir:" ... nə yalnız fars qüvvəsi və nə yalnız türk siyasi qüvvəsi İran rejimini dalıya oturdub və yıxa bilməz. Buna görə, başqa millətlərlə işbirliyi bu şüar altında meydana çıxmalıdır: müstəqil milli səflər, müəyyən demokratik platform və başqa millətlərin siyasi qüvvələrinin işbirliyi əsasında meydanı istibdadın əlindən almalıd. " Bu fikrə diqqət edəndə, görmək olur ki, ziddiyyətli, parodoksal hal var. Burda bir tərəfdən meydana çıxmağa demokratik platform və millətlərin siyasi qüvvələri əsas götürülür, amma digər tərəfdən, o, unudur ki, hal - hazırda millətlərin siyasi qüvvələrinin işbirliyi üçün müəyyən bir demokratik platforma ortada yoxdur. Bu cür olan halda Azərbaycanın Milli Azadlıq Hərəkatı necə meydana çıxıb farsların fars zonalarında cəryan edən etiraz aksiyalarına müttəfiq kimi qoşula bilər? Çox təəssüf, Yunis bəyin öz dediyinə də inamı yoxdur, ya da öz dediyini tez də unudur. Çünki yazısının davamında belə bir gülünc iddia edir ki, Azərbaycan gərək öz qüvvəsin göstərə və bu göstəriş nəticəsində farsların siyasi rəhbərləri pay ayıra. Diqqət etsəniz, görərsiniz ki, onun birinci halda önə çəkdiyi platforma istəyi ilə, ikinci halda dilə gətirdiyi farslardan pay umma anlayışları siyasi mövqeydən bir - birinə ziddir.



Meydanda olmaq, ya olmamaq!

Mənim fikrimcə, təşkilatlanma xaosa qarşıdır və ondan əsas məqsəd xaosu aradan qaldırıb, onun yerinə siyasi hərəkatda ahəng və nizam yaratmaqdır. Və bu məqsədə çatmaq üçün müəyyən siyasi, mədəni və iqtisadi əsaslar lazımdır. İqtisadi baxımdan bir siyasi təşkilatda gərək bu imkan ola, o öz siyasi fəaliyyətin maliyyələşdirib, ölkə daxilində və xaricdə kadrlar yetişdirə. Mədəni baxımdan çox əhəmiyyət daşıyır ki, təşkilatlanmaq üçün lazım olan informasiya kütləyə çatdırıla. Siyasi baxımdan gərək fəaliyyət elə aparıla ki, təşkilatın varlığın təhlükəyə salmaya. Aydındır ki, meydanda olma və mübarizə aparma təşkitaın formalaşmasında əhəmiyyətli rol oynayır. Amma çox təəssüf, bu meydana çıxmaqla bağlı, o, öz firkin aydıncasına ortaya qoymur. Bizim əlimizdə çoxlu video lentləri və fotolar var. Bu nişan verir ki, millətimiz kütləvi formada mübarizə meydanındadır və İranın ölkə daxilində şəraitin məndən və Yunis bəydən də yaxşı tanıyırlar. Bu gün Traktor komandasını müdafiə etmək naminə ancaq Güney Azərbaycanda deyil, əslində İranın hər yerində milli istəklərimiz yayılır və azərbaycanlılar milli təfəkkür baxımından maariflənir. Yuxarıda qeyd etdiyim kimi, təşkilatlanma prosesində mədəni amil, yəni kütləni maarifləndirmə əsas səbəblərdən sayılır. Amma çox təəssüflə, bu cür bir tarixi hərəkatı Yunis bəy görmür və onu meydanda olmaq hesab etmir. O, öz yazısında qeyd edir: " Məncə, nə yalnız fars qüvvəsi və nə yalnız türk siyasi qüvvəsi İran rejimini dala oturdub və ya yixa bilməz." Mən burdan belə bir nəticə alıram, Yunis bəyin fikrinə görə, meydanda olmaq farsla birləşib və rejimi yıxmadı. İndiki bu cür bir şəraitdə ki, Milli Azadlıq Hərəkatının fəalları zərəli ən az metodla meydana çıxıb milli şüarı verirlər, əgər bu hərəkat radikallaşa, rejimə və dini rəhbərə qarşı şüarlar verələr və milli fəallarımız çox ağır can xəsarəti görələr, belə bir vəziyyətdə Yunis bəy özündən soruşmalıdır, hansı metod bizim milli mənfəətlərə uyğundur?



Yazımızda siyasi etikanı unutmayaq

Yunis bəy öz yazısında yazır: "Babək bəy İran rejimini, yaşıl hərəkatı və hətta fars xalqını bir tərəziyə qoyub, hamısını bizim xalqın düşməni kimi təqdim edir." Çox təəssüflə, Yunis bəy bu yazısında etika üsuluna riayət etmir. Mən heç yerdə iddia etməmişəm ki, fars xalqı bizim düşmənimizdir. Mən dəfələrlə yazılarımda və çıxışlarımda qeyd etmişəm ki, fars zonalarında xalqın etiraz hərəkatın gərək ki, mahiyyət baxımından araşdıraq. Bu məqsədə çatmaq üçün xalqın verdiyi şüarlar və onların siyasi təmsilçiləri siyasi mərkəzdə əsas rol oynayır. Mən farsların xalq etiraz hərəkatına aid xalq mücahidlərin, İranın milli cəhbəsi, şahçılar və s. görürəm və fars zonalarında irqçi fars şüarlarının səslənməsin də görüb, eşidirəm. Elə bu mənə yetərlidir ki, deyəm, fars zonalarında xalq adlı etiraz hərəkatı bizim Milli Azadlıq Hərəkatımızın müttəfiqi ola bilməz. Bu bir aydın faktdır, bunun heç bir sübuta ehtiyaci yoxdur.

İç savaş

Yunis bəy mənim yazımdan stat gətirir ki, mənim fikrimcə, İran vətəndaş müharibəsinə tərəf gedir və mən vətəndaş müharibəsin İranda yaşayan millətlərə faciə sayıram və onun qabağın almağı hər kəsə vəzifə bilirəm. O, düz deyir, mən həqiqətdə də belə bir fikridəyəm. O, yazısının davamında yenə də məndən stat gətirir: "Əgər bizim Milli Azadlıq Hərəkatının fəalalrı milli şüarlarla meydana çıxalar, belə bir təhlükə var adı çəkilən hər 3 qüvvə İranın parçalanmasından qorxub, onları bizə qarşı birləşdirə. Bütün bunları nəzərə alıb, zaman baxımından meydana çıxmaq düzgün sayılmır." Açığını deyim ki, Yunis bəy burda "kopleks" kəlməsi işlədir, mən də onun mənasını dərk edə bilmədim, amma təqribən belə anladım ki, o, mənim fikirlərimin bir - biri ilə üst - ustə düşməməsini irad tutur. O, mənə xitab yazır: "Bir tərəfdən vətəndaş müharibəsi Azərbaycana faciə sayılır, o biri tərəfdən Azərbaycan hərəkatının meydana çıxması vətəndaş müharibəsinə ciddi bir əngəl kimi göstərilir. Amma Babək bəy öz analizində bu əngəldən, o faciəni dayandırmağa istifadə eləmək istəmir. Başqa deyişcə, Babək bəy hər halda Azərbaycanın başına gələn faciə qarşı durmaq istəmir və faciə düşsün deyə, xalqımızın meydana çıxmamağın düzgün bir siyasət kimi təqdim edir." Burda da diqqətli olsanız görərsiniz ki, meydana çıxmaq hələ də bizim aramızda həll olmayıb.

Avropanın mərkəzində oturmuş mən və Yunis bəyin fikrindən asılı olmayaraq, Azərbaycan xalqı meydandadır və öz AZADLIQ mübarizəsin aparır! Mən "meydana çıxmamaqdan" söhbət edəndə, tarixi hafizəmə qayıdıram. 2006 - cı il Güney Azərbaycanda Milli Qiyam baş verəndə həm Yunis bəy və həm də mən şahid olduq ki, İranın hakimiyyətində mühafizəkarlar, islahatçılar və İran hakimiyyətinin xaricində fars müxalifəti ümumi halda, əgər bəzi istisnaları nəzərə almasaq, bizim Milli Qiyama qarşı çıxdılar. Elə bu tarixi fakta dayanıb bu günkü vəziyyətdə Milli Qiyamın təkrarı səbəb olmaz ki, farsların siyasi rəhbərləri bizə pay verələr. Əksinə, bu təhlükə real görünür ki, onlar öz aralarında olan təzadları unudub, bizə qarşı birləşələr. Bu mənim fikrimdir. Yaxşı olar ki, əgər Yunis bəy başqa cür fikir edir, onu konkret qeyd edə. Hansı fars siyasi rəhbərləri bizə pay verəcək və bu pay nədən ibarət olacaq? Elə bu səbəbə görə, farsların meydanda olan siyasi qüvvələrinə qarşı Güney Azərbaycanda mənfi balans siyasətin düzgün hesab edirəm. Bildiyiniz kimi, Güney Azərbaycanın daxilində tanınmış bir neçə milli fəalı bəyənat verib, farsların mücadilələrində iştirak etməməyi düzgün saymışdırlar. Qaldı daxili savaşla bağlı qeyd etmişəm ki, Dünya Bankının ekspertləri araşdırma aparıb, 6 bənddən ibarət vətəndaş müharibəsi ilə bağlı nəticələr qeyd edib və hər bənddə də daxili savaşa səbəb olan amilləri göstəriblər. Ümumi halda, İranda vətəndaş müharibəsi bizim meydana çıxıb - çıxmamamızdan asılı deyil. Yunis bəy öz yazısında iddia edir: " Babək bəy mənim dilimdən yanlışca yazır ki, İranda 10 - cu dövr prezident seçkisindən sonra İranın siyasət meydanında 3 qüvvə fəal formada əməl edir: İran hakimiyyəti, yaşıl adlı hərəkat, xalqın etiraz hərəkatı."

Əziz dostlar, mən daha bu barədə də izahat verib, detallara keçmirəm. Çünki onun Günaz Tv - dəki çıxışın səs formasında bütövlüklə azadtribun sitəsində və hətta onun çıxışının bəzi hissələrin film formasında youtubedə də yerləşdirmişəm. Bütün bu söhbətlər marağınızı cəlb edərsə, yaxşı olar Yunis bəyin fikirlərini də onun öz dilindən eşidəsiniz və kimin hadisələrə daha real baxmasını analiz edəsiniz.

http://www.azadtribun.net/-68.htm

Sayman Aruz: Azərbaycan ikiyə bölünmüş olsa da düşüncə, könül və ruh birliyimiz bölünməzdir

Yeni yaranmış Dünya Azərbaycanlı Yazarlar Qurumunun rəhbəri Sayman Aruzun "bizimyol" qəzetinə verdiyi müsahibəni olduğu kimi təqdim ediriq.

- Sayman Bəy, qurumun yaranma səbəbləri haqqında nə deyə bilərsiniz?- Mən Bakıda cərəyan edən ədəbi prosesi yaxından izləyərək və ən müxtəlif səviyyələrdə yazarlarla və şairlərlə çoxsaylı görüşlər nəticəsində, Güney ədəbi prosesini də yaxından bildiyimə görə belə bir ümumi Azərbaycan ədəbiyyat qurumunun yaranmasına çox böyük ehtiyac olduğunu özüm üçün yəqinləşdirdim. Sonrakı görüşlərdə bu ideya formalaşdı və gördüyünüz kimi, artıq konkret əməli tədbirlərə başlamışıq. Arazın o tayında, Güney Azərbaycanda son on ildə böyük ədəbiyyat dalğası yetişməkdədir. Quzey Azərbaycanda da yeni ədəbi qüvvələrin, talantlı yazarların və şairlərin yetişdiyini yalnız buraya gələndən sonra öyrənmişəm, onların son dərəcə iddialı əsərləriylə tanış olmuşam. Lakin, çox acınacaqlı bir durum var, eyni dildə yazan və yaradan bu yeni nəsil ədəbi güclər biri-birlərini yetərincə tanımırlar. O tayda yaranan əsərlər, əlifba problemindən dolayı və başqa səbəblərdən, bu tayda tanınmır, eyni zamanda burdakıları o tayda çox az tanıyırlar. Əlbəttə, Səid Muğanlının “Yaşmaq” və burada yayımlanan “Alatoran” dərgiləri bu sahədə xeyli işlər görüblər. Ancaq, çox maraqlıdır, bu günə qədər Güney Azərbaycanın öndə gələn yazarlarının və şairlərinin Bakıda heç bir kitabı yayınlanmayıb, bizim ortaq ədəbiyyat yarışmalarımız və ya konfranslarımız olmayıb. Məqsədimiz bütün dünyada yaşayan Azərbaycanlı yazarları ortaq ədəbi prosesdə birləşdirməkdən ibarətdir. Əgər böyük ədəbi əsərlər istəyiriksə daha çox sayda yazarın qatıldığı və ədəbi axınların birləşdiyi daha böyük ədəbiyyat prosesini yaratmalıyıq. Sevindirici haldır ki, həm Güneydə, həm də Quzeydə çox sayda birliklər, ədəbiyyat ocaqları və portalları var, ancaq onların vahid ədəbiyyat hərəkatı yoxdur. Hər iki Azərbaycanı əhatə edən, ədəbiyyat və yazarlıq işinin önəmini artıracaq proqramlar həyata keçirilməlidir. Bax, DAYAQ bu ehtiyaclardan doğulub.
- Bəs DAYAQ bu günə qədər mövcud olan ədəbiyyat qurumlarından və yazıçı birliklərindən nəylə fərqlənəcək?- DAYAQ, adından da göründüyü kimi, lokal bir təşkilat olmaq hədəfini güdmür. Təkcə Quzey və Güney Azərbaycanda deyil, dünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayan Azərbaycanlı yazarları birləşdirmək, milli ədəbiyyat ailəsini vahid olaraq görmək arzusundadır. Azərbaycan ikiyə bölünmüş olsa da düşüncə, könül və ruh birliyimiz bölünməzdir. Biz ədəbiyyatı və yazarlıq sənətini bu bölünməzliyin qarantı olaraq görmək istəyirik. Bu günə qədər mövcud olan ədəbiyyat qurumları və birlikləri dünyadakı bütün yazarları əhatə edə bilməyib və bu onların məqsədi də olmayıb. Artıq DAYAQ bu missiyanı yerinə yetirmək əzmindədir. DAYAQ daha çox yazarlarımız arasında bir körpü rolunu oynayacaq, Azərbaycan dilində əsər yaratmağın önəmini və yazarlıq işinin aktuallığını artırmağa çalışacaq, istedadlı gəncləri tapıb üzə çıxartmağı və tanıtmağı bir vəzifə olaraq görəcəkdir.
- Ümumiyyətlə, Siz Güney Azərbaycanda yetişən yeni nəsil yazıçılar haqqında nə düşünürsüz və nə üçün biz onları tanımırıq?
- Güney Azərbaycanda yeni ədəbi nəsil formalaşıb, özəlliklə son on ildə, internetin də yayğınlaşmağa başlamasından sonra, gənclər arasından ədəbi yaradıcılığa meyl göstərən və sözün əsl mənasında modern üslubda əsərlər yaradan çox sayda insanlar yetişib. Çox sayda ədəbiyyat portalları və bloqlar yayınlanmaqdadır. Avropada və Amerikada yaşayan və çox dəyərli əsərlər yaradan yazarlarımız vardır. Bu nəsil güldən-bülbüldən uzaqlaşıb, həsrət, ayrılıq, göz yaşı mövzularının vaxtının keçmiş olduğunu anlayıb, urbanistik mövzular, postmodern estetik təmayül onların əsərlərində aparıcı yer tutur. Güney Azərbaycanın siyasi və ictimai durumundan qaynaqlanan vətənsevərlik və üsyankarlıq temaları yeni gəncliyin əsərlərində üstünlük təşkil edir. Bu nəsilin düşüncəsində şamın və pərvanənin yerini etiraz eləmək, üsyan eləmək və milli kimliyi yaratmaq ideyaları tutub. Güneydəki yeni yazarlardan bir çoxlarının adlarını çəkmək olar. Səid Muğanlı, Nigar Xiyavi, Məlihə Əzizpur, Nasir Mənzuri, Kiyan Xiyavi, İsmayıl Ülkər, Nadir Əzhəri, Hümmət Şəhbazi, Baraz, Elyad Musəvi, başqa ölkələrdə yaşayan yazarlarımızdan Vali Gözeten, Güntay Gəncalp, Əziz Səlami, Hadi Qaraçay, Türkan Urmulu, Ziba Kərbasi və başqaları. Əlbəttə çox adlar var ki, onların hamısını bu müsahibədə yada salmaq çətindir. Çox təəssüf ki, Güneydə işlənən əlifba, siyasi basqılar və bir çox başqa nədənlər üzündən onların üzə çıxmasına mane olur. Güney Azərbaycanda əsərlərin əski əlifbanda yazılması bu yazarların burada tanınmasına əngəl olmuşdur. Bu əlifbanın da özünə məxsus qüsurları var və dünyada yaşayan azərbaycanlılar bu əlifbanı bilmədikləri üçün orada gedən ədəbi proseslərdən xəbərsiz qalmışlar. Bir ölkədə ki, ana dilində yazıb oxumaq yasaq olunsun, təbii ki, o yazıçının da üzə çıxmasında çətinliklər olacaqdır. DAYAQ bu problemi aradan qaldırmaq üçün çalışır, onların kitablarını latın əlifbasında nəşr edib, yayımlasına can yandırırıq. Deyə bilərəm ki, artıq bu işə başlamışıq.
- Sizcə dünyada yaşayan Azərbaycanlı yazarlar bu vaxta qədər nə üçün vahid ədəbi prosesdə birləşməyiblər?- Fikir ayrılığı, siyasi düşüncələrin ayrılığı, boş iddialar, insanları bütövlüyə yox, bəlkə belə bir ayrılığa gətirib çıxarır. Onsuz da bu millət parçalanıb və bu qaranlığı bizim beynimizdə formalaşdırıblar. Bu ayrılıqlar şüuraltı bir addımdır və mən inanıram ki, DAYAQ bu qaranlığı fikirlərimizdən pozub və birlik çırağını yanıdıracaqdır. Birləşmək bütövləşməkdir. Məncə ədəbiyyatda heç kəs heç kəsin yerini tuta bilməz. Hər kəsin öz dəsti xətti var. Mən qələm sahiblərimizin, bu oxumuş insanlarımızın birləşə biləcəklərinə çox inanıram.
- DAYAQ-ın yaxın planları nələrdir?-DAYAQ-ın hələ planları irəlidədir, görəcək işlərimiz çoxdur. İlkin olaraq Güney ədəbiyyatının sıra kitablarının nəşrinə başlamışıq və bu yöndə davam edirik. Haqırda qurumun aylıq dərgisinin yaranmasını və dünyadan dəyərli yazarlarımızı dəvət edərək konfrans keçirməyi planlaşıdırırıq. Ədəbi-bədii gecələr və müsabiqələr keçirmək nəzərdə tutulub, bir çox planlarımız da irəlidə açıqlanacaq.Natiq CAVADLI

Can Azerbaycan Televizyonu, 01.02.2010 tarihinde yayına başlayacak.

Güntay Gençalp, Mehran Baharlının bir yazısı üzərinə düşüncələr

Çox dəyərli araşdırmaçı və bilim adamı sayın Mehran Bəy Baharlı uzun zamandır tarixi və bilimsəl dərinliyi olan yazıları ilə ulusal aydınlamamızda etkili olmaqdadır. Gerçək olan budur ki, Güney Azərbaycanda və İran genəlində ussal (əqli) və maddi dayanağı olan oyanışa ehtiyac var. Bu ehtiyaclar gedərilmədən siyasi savaşımın düşünsəl dərinliyi sağlana bilməz. Bu da kəndiliyindən ciddi axsaqlıqlar doğura bilər. Bu gərəksinimin (ehtiyacın) gedərilişi üçün bəzi şəxsiyətlərimiz yetişmişdir. Onlardan biri də Mehran Bəy Baharlıdır. Mehran Baharlının yazılarındakı görüşləri qəbul edib etməməkdən asılı olmayaraq bu yazılar oxucuların beynində soru yarada biləcək düzeydədir. Önəmli olan da oxurun ağlında soru yarada bilməkdir. Çünkü düşüncəni devindirən (hərəkətləndirən) sorulardır.

Heydər Şadi bəylə “Türk islamı, sınır islamı” başlıqlı yazılarını diqqətlə oxudum və gələcəyimizlə ilgili çox önəmli təsbitlərin bu yazıda barındığını gördüm. Mehran bəy, qaynaşdırıcı gücü çox yüksək olan inanc və din məsələsi üzərinə tarixi örnəklərdən yola aydınlıq gətirməyə çalışmışlar. Özəlliklə gələcəkdə İranda yaşayan türklərin məzhəbsəl gəlişmələrini çox ilginc və diqqətləri cəlb edər biçimdə ələ almış, bu yöndə tarixi, strateji və ulusal mədəniyət dərinliyi olan önərilərdə bulunmuşlar: “Bakı Mərkəz Tabeli cəfərilik, Ankara Mərkəz tabeli Ələvilik, Ankara MƏrkəz Tabeli sünnilik.”

Düşünürəm ki, Mehran bəyin bu yazısı Bakıda və Ankarada üzərində düşünülmələri gərəkən bir qonudur. Əgər Azərbaycan və Türkiyə dövlətləri gələcək ortaqlaşaraq bölgənin super gücü olmaq istəyirlərsə, kəsinliklə Baharlı bəyin bu önərmələrini ayrıntılı şəkildə özümsəmələri gərəkəkdir. Əslində bu formulun İsmayıl Qaspirallının “Dildə birlik, fikirdə birlik, işdə birlik” önərməsi qədər önəmli olduğunu düşünməliyik. Nədən? Çünkü inancda və məzhəblərdə olan qaynaşdırııclıq gücü başqa heç bir şeydə yoxdur. Elmdə, fəlsəfədə yoxdur. İnanc kütlənin böyük qatmanlarını öz arxasınca sürükləyə biləcək enerjiyə sahibdir. Elm, fəlsəfə və bilginin digər dalları isə, professional alanlardır. Hətta bu professional alanlarda bir yerlərə varmış adamlar da qaynaşdırıcı inancın dışında qala bilmirlər. Bu nədənlə də inanc sahəsini kimin yönləndirməsi çox önəmlidir. İnanc alanı kəndi əlində olmayan toplumlar daha sürətli bir şəkildə asimilə olmağa məhkumdurlar. Necə ki, bu gün İranda şiə türklərin asimilasion sürəti daha yüksəkdir. Çünkü bu sahə fars zehniyətinin təkəlindədir. Bir ulusun qurtuluş istəkləri inanc planında denəyim birikdirmədikcə, ideolojilərlə və toplumun gerçəkləri ilə ilə ilgisi, ilintisi olmayan teorilərlə bu, mümkün olmamışdır. Son 500 il içində bir çox Batı toplumlarının uluslaşmasında bunun örnəklərinə rast gəlməkdəyik. Almanlar, finlər və digər toplumlar kəndilərini inanc planında fərqləndirdikləri gündən etibarən, uluslaşmağa başlamışlar. Bu gün Türkiyə və Azərbaycan dövlətlərinin türk kimliyi mərkəzli sünnilik, cəfərilik, ələvilik oluşdurmağa imkanları vardır. Mehran bəyin işarə etdikləri kimi, əslində bunun tarixdə örnəkləri də olmuşdur. Qaraxanlı dövləti islamiyətin ən liberal məzhəbi olan Hənəfiliyi həm qəbul etmiş, həm də türkləşdirmişdilər. Səfəvi dövlətinin quruluşunda sırf türk-ələviləri və ya siyası adları ilə qızılbaşlar qatqıda bulunmuşlar. Nadir Şah öz zamanında məzhəblər arası dialoq bərqərar edərək və dini siyasət işlərindən kənarlaşdıraraq, sanki dönəmin şərtlərinə görə sekular bir dövlət qurmuşdu. İslam tarixinə baxıldığında yalnız türklərin qurduğu dövlətlər dini siyasətə alət etməmişlər. Bunun bir sürü örnəklərini vermək mümkündür. Səlcuq oğulları Bağdad xilafətinin siyasətə qarışmasını önlədi. Bağdad xilafəti, sadəcə zahiri mənəvi otoritə kimi bir statusa qovuşduruldu. Moğul-türk imperatorluğu isə, sırf qeyri-dini yasalarla yönətilən yönətim şəkli idi. Anadolu ələvilərinin qatqısı ilə qurulan Osmanlı dövləti də eyni şəkildə. Osmanlı dövləti də 1517-ci ildə Sultan Səlim Misiri fəth etdikdən sonra xilafətə dönüşmüş və dini açıdan ərəb milliyətçiliyi mərkəzli inanışa sürüklənmişdir. Əslində Osmanlıda bu sürəc daha öncədən başlamışdı və Səfəvi dövlətinin əsasən Anadolu türkləri tərəfindən quruluşu bu sürəcə qarşı bir təpki kimi ortaya çıxdı. Daha sonra Səfəvi dövləti fars məzhəb anlayışı tərəfindən işğal edilsə də, ancaq xalq yenə də öz türk kimliyi qaynaqlı məzhəbi inancından vaz keçməmişdir. Osmanlıda da eyni şəkildə olmuşdur. Xilafətləşən sünni sisteminə qarşı yörük sünnilər xilafətin islam anlayışını qəbul etməmişdilər. Qəbul etməmənin əsas səbəblərindən biri türklərin iqtisadi həyat şəkilləri olmuşdur. Yörük sünnilərdə namaz qılmaq bir o qədər də zorunlu deyil. Dini basqıcılıq türk ələviliyində, türk cəfəriliyində, türk sünniliyində ya olmamış, ya da az olmuşdur. Türk toplumunda yayqın olan bu sosial və tarixi psixologiya üzündən olsa gərək ki, türklərin qurduğu dövlətlərdə din qamusal və bireysəl alana sərt müdaxilə etməmişdir. Qurulan dövlətlər yayqın toplumsal psixologiyaya uyqun bir biçimdə qurulmuşdur.

Bunun önəmli başqa bir səbəbi də türk dili olmalıdır. İslam öncəsi türk dilinin yapsında barınan xatirələr var. Türk ulusunun kollektiv bilincaltında barınan tarixi anılar öz varlıqlarını bir şəkildə türkçədə davam etmişdir. Türklərin yer kürəsinin dəyişik yerlərində doğa ilə iç-içə yaşaması türkçəni dinlərin və məzhəblərin təkəlindən çıxarmışdır. Bu nədənlə də islam sonrası dilimizə girən və dini yük daşıyan sözlər türkçənin genəl və geniş yapısı içində bir çox fanatizm çağrışdıran yüklərindən arınmışlar. Türkçədəki ərəbçə sözlər ərəbcədəki anlamlarından tam olaraq fərqli anlam daşımasalar da onların dinsəl yükü türkçənin içində azalmışdır. Hər millətin dili onun əlində hazır bulunan bir sərmayədir. Dövlətlər də bu sərmayənin içində qurulur. Maddi—mənəvi sərmayəni öz varlığında barındıran türk dili dövlət qurucularının da içdürtülərini şəkilləndirmişdir. Gerçək olan budur ki, türk dili ilə şəriət dövləti qurmaq mümkün olmaz. Gərək bu dil öz yapsından ayrılsın da ondan sonra. Necə ki, xilafətə dönüşən Osmanlı dövləti saxta və soysuz bir dil gəlişdirdilər. Osmanlıcanın mərkəzində duran türkçə deyildir, ərəbcədir. Mərkəzində türkçə duran bir dillə xilafət dövləti qurmaq mümkün olmaz. Osmanlı imperatorluğunun içindən onlarca dövlət doğdu. Müsəlman toplumlu bu dövlətlərdən yalnız türkiyə sekular dövlət halına gəldi, gətirildi. Bunun da səbəbini türk ulusunun tarixi sosial doğasında axtarmaqda yarar var. Günümüz Türkiyəsində bu türkçə ilə heç bir zaman şəriət dövləti qurmaq olmaz. Şəriət dövləti üçün Osmanlıca lazımdır ki, onu da ehya etmək qeyri-mümkündür. İran genəlində bəlli tarixi sürəcdən dolayı türkçədə bir fars vurmuşluq meydana çıxmış. Bu fars vurmuşluq türklərin xətalı davranışlarına nədən olur. Ancaq bütün bu dildəki fars vurmuşluğa baxmayaraq, yenə də türk toplumunda daha fərqli məzhəbi davranışların meydana çıxmasına tanıq oluruq. Şəriətmədari bunun açıq örnəyi idi. Nədən? Çünkü kollektiv bilincaltı bir şəkildə fərdi bilincaltında yerləşib və orada əsrarəngiz biçimdə kəndi yazqısı ilə ilgili eyləmlərdə bulunar. Şəriətmədarinin bireysəl bilincaltında yerləşən türk kökənli tarixi kollektiv bilincaltı bəlli tarixi ortamda hərəkətə keçir. Bunu aydınca anlamamız üçün başqa bir örnək verəcəm. Şəhriyar ana dilində yazıb-oxumamışdı. Ancaq fərdi bilincaltında bir sürü kollektiv bilincaltının kodlarını daşıyırdı. Öz ana dilində yazıb oxumayan, genəldə fars ədəbi mühitində yetişmiş olan Şəhriyar birdən-birə dünyanın şah əsərini türk dilində yaradır. Bu əsərdə də insan mehvərlilik ana söyləmdir. Şəhriyar fars dilini daha sonra öyrənmiş. Fars dilindəki dini şeirləri ilə türkçə şeirlər tamam başqadır. Türkçə şeirləri milli-tarixi dürtülər (təhriklər) yazdırmışdır. Yəni şüuraltının dürtüləri. Farsca şeirlərini isə, onun şüuru yazmışdır. Farsca şüuru. Bilim adamları, şüuru şüuraltının içində bir adaya bənzədərlər. Yəni şüuraltı dənizi içində şüur bir ada kimi imiş. Şəhriyarın dar mühit oluşduran farsca şüurunun ürünü olan şeirlərində insan mehvərlilik daha az, ancaq türkçə şeirlərində ana söyləm insan mərkəzçilikdir (humanizm). Bu da şairin fərdi bilincaltında yerləşən və gələcək üçün planlar çizən kollektiv bilincaltının çabaları olsa gərək. Bu, bütün türklər üçün keçərlilik daşıya bilər. Şəhriyarın divan ədəbiyatında hakim olan ilahiyatçılıqdan türkçə şeirlərində əsər yoxdur. O, türkçə şeirlərində daha özgürdür. Bu özgürlüyün də qaynağı türk kimliyinə və türk dilinə dayanmaqdadır. Doğanın qoynunda yaşamış bir millətin tarixi xatirləridir. Sanki ikinci “Kitabi—Dədə Qorqud”. Şəhriyarla Şəriətmədari olayını qarşılaşdırarsaq, böylə bir sonuc çıxarmaq mümkün olabilər: Şəhriyarın bireysəl bilincaltında hərəkətə keçib böyük bir əsər yazdıran türk kollektiv bilincaltı Şəriətmədarinin fərdi bilincaltında siyasi planda təzahür etmişdir. Bir sözlə türk toplumunun tarixi xatirləri və türk dili türklərin inanc və islam alqılayışını ərəblərdən-farslardan ayrışdırmışdır.

**

Mehran Baharlının bu yazısında sadəcə ağlıma taxılannlar üzərində duracağam. Bütün yazını irdələmək niyyətim yox. Bu yazısında “sekularizm” və “laiklik” qavramları üzərinə də açıqlama gətirmişdir. Onları alışdığımızdan fərqli şəkildə yozumlamışdır. Əslində hər bir bilim adamının belə bir haqqı vardır. Yəni qavramları fərqli anlamda izah edə bilər. Ancaq bu qavramlarin daşıdığı tarixi dəyərləri var. Bəlkə bu qavramları islam ölkələrində fərqli anlamaq mümkün ola bilər, bu başqa məsələdir. Bu qavramlar üzərinə bilgimizin artışı üçün bəzi açıqlamalara ehtiyac var. “Sekularizm” və “laiklik” eyni anlam daşıyan sözlərdir. Sekularizm ingilizcə və laiklik fransızca. Aralarındakı fərq də burdan qaynaqlanmaqdadır. Yəni “sekularizm” anlayışının arxasında ingilis mədəniyəti və tarixi, “laiklik” anlayışının arxasında Fransız mədəniyəti və tarixi durmaqdadır. İngiltərədə aydınlanma və dinin siyasətdən ayrılması daha erkən çağlarda doğdu. Bu üzdən də İngiltərədə sekularizm evrimsəl bir sürəc yaşadı. Bu üzdən də sekularizm anlayışın içində “devrim” deyil, “evrim” var. Ancaq 1789-cu il Böyük Fransa İnqilabı dinə qarşı devrimci davrandı. Dinin siyasətdən ayrılışı Fransa da devrimlə gerçəkləşdiyi üçün “laiklik” mahiyəti etibarı ilə devrimci bir anlayışdır. Türkiyədə də sekularizmin yerinə “laiklik” sözünün qullanılmasının iki səbəb olmalı: 1. Tənzimatdan başlayan bir sürəclə Osmanlı aydınları Fransız mədəniyətinin etkisi altında idi. 2. Türkiyədə də əski zehniyəti devrimci bir şəkildə devirib yerinə modern bir dövlət qurmaq “sekularizm”in evrim anlayşından daha çox “laiklik”in “devrim” anlayışına yaxın idi. Amac etibarı ilə həm laiklik, həm də sekularizm özdeş olmuşlar. Fərq onların tarixiyətində və davranışlarında olmuşdur. Aydınlanma dönəmi İngiltərədə daha erkən başlamış, ancaq bütün dünyaya yayılması Fransa Devrimi ilə gerçəkləşmişdir. Sekular sürəc İngiltərədə 500 il Fransadan öncə başlamışdır. 1648-ci il İngiltərə devrimi ilə nisbətən sürətləndi. İngiltərədə qanunun heç bir yerində yönətimin sekular olduğu yazılmamışdır. Çünkü İngiltərədə sekularizm gəlişən burjuazi ilə yaşanan bir sürəc olmuşdur. Gələnəklərə qarışmıdır. Ancaq Fransa anayasasında açıqca yazılmışdır.

**

Türklərin dində xoşgörülü olmalarının bir səbəbi də islamı qəbul etikləri tarixlərə dəng gəlsə gərək. Sasani dövləti Hz. Məhəmmədin ən yaxın silahdaşları tərəfindən devrildi. Misir və Sasanilərdə islam qanlı şəkildə özünü qəbul etdirməmişdir. Ancaq Əməvilər və arxasınca Abbasilər üçün islam uğrunda cihad sırf qazanılan qənimətlər yolu ilə zənginləşmək olmuşdur. Sasaniləri devrirən ikinci xəlifə Ömərin “Bu qədər zənginliklər qarşısında müsəlmanların nəfsləri qabaracaq, islama zərər gələcək”- söylədiyi bilinməkdədir. Əslində o şəkildə də olur. Ərəb etnosunu cihad adı altında sıx şəkildə birləşdirən islam dini ərəblərin zənginləşməsi üçün bir arac olmuşdu. İmam Hüseyn ölmədən öncə “Siz bizi öldürdükdən sonra artıq kimsəyə rəhm etməyəcəksiniz.”— demiş. Öylə də olmuş. Türklərlə farsların islamı qəbul edişlərini müqayisə etmək gərəkir. Sasanilər zamanında atəşpərəstlik zülm atəşinə çevrilmişdi. Bu inancın bilginləri siyasətə müdaxilə edirdilər. Bu nədənlə də islamın ədalət çağrılarına əhali təslim olmuşdu. Ancaq türklərdə atəşpərəstlik kimi bir inanc olmamış və şamanlar da dövlət işlərinə müdaxilə etmirdilər. İslam öncəsi fars və türk tarixi psixolagiyasini və dövlətçilik anlayışlarını qiyaslarkən, türklərdə heç bir dinin dövlətin təməl işlərinə qarışmadıqlarına tanıq oluruq. Farslarda bunun tam tərsinə olmuşdur. Türklərin islamın qarşısında dirənişləri də genəldə bu üzdən olmuşdu. Ərəblərin çağrıları türklər üçün keçərli görünmürdü. Ancaq farslar atəşpərəstlik zülmündən qurtulmaq üçün islama dirənişsiz təslim olurlar. Əməvilər, Abbasilər islam adına bolluca insan qanı axıtmışlar. Türklər islamı qəbulı etdiyi dönəmlərdə ərəb şovinizmi ilə islam özdeşləşmişdi. İndiki İranda fars şovinizmi ilə şiənin özdeşləşdiyi kimi. Ərəb müsəlmanlar üçün türklər kölə bazarında satılmaq üçün daha uyqun idi. Türkləri əsir yaxalayıb kölə kimi satan ərəblər gündən günə zənginləşirdilər. Sonra bu kölələr islamı qəbul edib Misirdə Məmluklar dövlətini quracaqdılar. Bu nədənlə də türklər köləliyə qarşı mübarizə edərək islamı qəbul sürəcinə sövq olurdular. Həm islamın özünə, həm də basqıcı və yox edici ərəb milliyətçiliyinə qarşı bir dirəniş türklərdə şəkillənirdi. Ancaq islamı qəbul etmək bir də qərbləşmək üçün bir vasitə idi. Ilk çağlardan türklərdə Qərbə doğru uzanma və uyqun yeləşik yerlərdə yerləşmə meylləri var idi. Hunlardan günümüzə qədər davam etmişdir. Bu gün bu tarixi istək Türkiyənin rəsmi dövlət politikasıdır. Qərbləşmə yolunda islam bir əngəl idi. İslam qəbul edərək qərbə, yəni münbit torpaqlara doğru hərəkət etmə bir tək seçənək kimi ortada idi. Bir tərəfdən ərəblərə qarşı olan antipatiya, digər tərəfdən qərbləşmə meylləri türklərdə fərqli islam alqılayışı şəkilləndirirdi. Türklərin iqtisadi həyat tərzindən, coğrafiyalarından qaynaqlanan kültürəl dəyərlər də bu fərqli alqılayışı gücləndirirdi. Bu gün türk islam anlayışının fars və ərəbdən fərqli olmasının tarixi qaynaqlarını bu açılardan baxaraq da dəyərələndirmək mümkün. Türklər üçün islam hər zaman bir xəbər olmuşdur. Heç bir zaman bir inşa mahiyəti daşımamışdır. İndi də o şəkildədir. Çünkü islamın dilini anlaya bilmədikləri üçün öz əski inanclarından yola çıxaraq islam alqılayışı gəlişdirmişlər. Farslar bu sorunu çözüb və tərcümələrlə islamı anlamağa çalışmışlar. Bu gün də Bakıda, Təbrizdə, Ankarada təsəvvür edəlim ki, bir taksi şofiri arabasına bir Quran ayəsini plastikdə asmış. Ona sorsan ki, burda nə yazıb oxuyub anlada bilməz. Sadəcə Quran ayəsi olduğunu söylər. Ancaq eyni şofiri bir ərəb şəhərində təsəvvür etsək, orada nə yazıldığını rahatca bizə anladacaqdır. Bu nədənlə də islam daima xəbər olaraq türklər üçün mövcud olmuşdur. Bu xəbəri öz kimliklərindən yola çıxaraq eşidib qəbul edərəkən ələvilik, bəktaşilik və digər bu kimi cərəyanklar yaranmışdır. Modern dünyaya açıq olması mümkün olan bir din alqılayışı.

05.01.2010